3059 sayılı karar, Ankara'nın Kızılcahamam ilçesindeki Soğuksu Milli Parkı Ağaç Fosilleri doğal sit alanının koruma statüsünün yeniden değerlendirilmesi sonucunda, gösterilen alanın kesin korunacak hassas alan olarak tescil ve ilan edilmesine ilişkindir. Bu örneğin kendine özgü yanı, alanın aynı anda hem milli park hem de doğal sit statüsü taşımasıdır.
İki Koruma Rejimi Aynı Alanda
Milli park statüsü ile doğal sit statüsü farklı mevzuata dayanır, farklı idari birimlerce yürütülür ve farklı amaçlar taşır. Milli park rejimi, alanın bütünlüğünün ve doğal kaynak değerlerinin korunmasını, aynı zamanda denetimli ziyaretçi kullanımını gözetir. Doğal sit rejimi ise alanın bilimsel ve estetik değerinin bozulmadan aktarılmasını esas alır. Bu iki rejim birbirini dışlamaz; üst üste biner.
Çakışma Hâlinde Hangi Kural Uygulanır?
Uygulamada benimsenen yaklaşım, rejimlerden birini diğerine feda etmek değil, daha koruyucu olanın esas alınmasıdır. Bir faaliyet milli park yönetim planına göre mümkün olsa bile, doğal sit statüsü buna izin vermiyorsa yapılamaz. Bu durum ilgili kişiler bakımından şu sonuçları doğurur:
- İzin başvurusunda tek bir kurumdan alınan olur yeterli olmayabilir.
- Farklı birimlerden alınan görüşler çeliştiğinde, daha kısıtlayıcı olan belirleyici olur.
- Bir statüye dayanılarak yapılan yatırım, diğer statü nedeniyle durdurulabilir.
Fosil İçeren Alanların Özel Durumu
Ağaç fosilleri, yenilenemeyen ve yerinden alındığında bilimsel bağlamını tümüyle kaybeden varlıklardır. Bu nedenle fosil alanlarında koruma, yalnızca yapılaşmayı değil, zeminin kazılmasını ve malzemenin taşınmasını da kapsar. Fosil parçalarının bulunması hâlinde bunların toplanıp saklanması masum bir davranış gibi görünse de, kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuat bakımından bildirim yükümlülüğü doğurur ve yükümlülüğün ihlali yaptırıma bağlanmıştır.
Alanla İlgisi Olanlar İçin Kontrol Adımları
- Taşınmazınızın hangi statülerin kapsamında kaldığını ayrı ayrı tespit ettirin.
- Her statü için yetkili birimi ve başvuru kanalını listeleyin.
- İzin taleplerini, en kısıtlayıcı rejimin gerekliliklerine göre hazırlayın.
- Alınan izinlerin süresini ve kapsamını takvimleyin; süresi geçen izne dayanarak faaliyet sürdürmek aykırılık oluşturur.
Dava Yolu
Statü kararına karşı iptal davası, kararın niteliğine göre yetkili yargı yerinde ve İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda öngörülen süre içinde açılır. Süre, düzenleyici işlemlerde yayım tarihini izleyen günden başlar. Birden fazla statüden kaynaklanan kısıtlar söz konusuysa, her işlemin ayrı dava konusu edilmesi gerekebilir.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Birden çok koruma rejiminin çakıştığı alanlarda hata payı yüksek olduğundan, işlem yapmadan önce dosya bazında hukuki inceleme yaptırmanız yerinde olacaktır.