Hususi damgalı pasaport, 5682 sayılı Pasaport Kanunu ile belirli görev ve statülere tanınmış bir belge türüdür. İhracatçıların bu kapsamdan yararlanması ise ayrı esaslarla düzenlenmiştir ve bu esaslar dönem dönem değiştirilmektedir. 3064 sayılı Karar da söz konusu esaslarda değişiklik yapmaktadır. Başvuru sahibi açısından mesele bir imtiyaz değil, ihracat performansına ve belirli olumsuz kayıtların bulunmamasına bağlı, süreli ve geri alınabilir bir hak niteliğindedir.
Hakkın dayanağı ve sınırı
Pasaport rejiminin çerçevesi kanunla çizilir; ihracatçılara ilişkin ölçütler ise idari düzenlemeyle belirlenir. Bunun sonucu şudur: ölçütler değiştiğinde daha önce belge almış olan kişinin durumu ile yeni başvuru yapacak kişinin durumu farklı değerlendirilebilir. Bu nedenle başvuru öncesinde yürürlükteki metnin son hâli esas alınmalı, eski uygulamaya dayanan bilgiler kullanılmamalıdır.
Başvuruda ispat yükü kimde
İhracatçı sıfatı ve öngörülen performans, kural olarak resmî kayıtlarla ispatlanır. Şirketin ihracat kayıtları, ilgili birlik nezdindeki üyelik ve kayıt bilgileri, imza yetkisi ile ortaklık yapısını gösteren ticaret sicil belgeleri ve talep edilen adli sicil kaydı dosyanın çekirdeğini oluşturur. Şirket adına başvurabilecek kişilerin sınırlı olması nedeniyle, temsil sıfatının belgeyle tam örtüşmesi gerekir; uygulamada reddin en yaygın sebebi eksik performans değil, sıfatın belgelenememesidir.
Talep reddedilirse izlenecek yol
- Ret gerekçesi yazılı olarak istenir; sözlü bilgiyle işlem yapılmaz
- Eksiklik giderilebilir nitelikteyse yeniden başvuru yolu değerlendirilir
- Ret işlemi idari işlem niteliğinde olduğundan idari yargıda iptal davası açılabilir
- Dava açma süresi, ret kararının tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar
Belgenin geri alınmasına yol açan durumlar
Süresi biten pasaportun kendiliğinden geçerliliğini yitirmesi dışında, şartların sonradan ortadan kalkması da belgenin iptalini gündeme getirir. Şirketin faaliyetinin sona ermesi, temsil sıfatının değişmesi, performans şartının düşmesi veya belirli suçlardan hüküm kurulması bu kapsamdadır. Belgenin başkasına kullandırılması ise ayrı bir cezai sorumluluk doğurabilir.
Burada yer alan bilgiler yönlendirici mahiyettedir; başvuru veya iptal işlemine ilişkin somut bir sorunda süreler işlediğinden, dosyanın bir avukatla incelenmesinde yarar bulunur.