3066 sayılı Karar, Yozgat merkezdeki bazı taşınmazların cami çevre düzenleme projesi amacıyla belediye tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Acele kamulaştırma, kamulaştırmanın istisnai bir yöntemidir: idare, bedel tespiti ve tescil süreci tamamlanmadan taşınmaza el koyabilir. Malik açısından bu, mülkiyetin hemen sona ermesi anlamına gelmez; ancak fiilî kullanımın erken kesilmesi ve savunmanın çok kısa bir zaman diliminde kurulması sonucunu doğurur.
Olağan kamulaştırmadan farkı nerede
Olağan usulde önce kamu yararı kararı, kıymet takdiri ve satın alma görüşmesi yapılır; anlaşma sağlanamazsa mahkemede bedel tespiti ve tescil davası açılır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun acele kamulaştırmayı düzenleyen 27. maddesi ise mahkemeden yalnızca acele el koyma kararı alınmasına imkân tanır. Bu yolun kullanılabilmesi için aceleliğin somut olarak ortaya konması gerekir; aceleliğin gerekçelendirilmemesi, kararın hukuka aykırılığı iddiasının en güçlü dayanağıdır.
Malik için kritik takvim
- Kararın Resmî Gazete'de yayımı ve taşınmaza ilişkin tebligat tarihleri kayda geçirilmelidir
- Acele el koyma dosyasındaki keşif ve bilirkişi incelemesine katılım hakkı kullanılmalıdır
- Bedel tespiti ve tescil davası açıldığında rapora karşı itiraz süresi kaçırılmamalıdır
- Karara karşı iptal davası yolu ayrı bir takvim üzerinden yürütülür
Bedelin düşük tespiti riskine karşı hazırlık
Bedel, taşınmazın niteliğine göre belirlenir; arsa ile arazi için farklı yöntemler uygulanır. Malikin lehine sonuç doğuran unsurlar genellikle dosyaya sonradan eklenmesi zor olan belgelerdir: imar durumu yazısı, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni, kira sözleşmeleri, işyeri ise ticari kayıtlar ve emsal satışları gösteren tapu örnekleri. Yapıların ve ağaçların ayrı ayrı değerlendirilmesi talep edilmeli, keşif öncesinde tarihli fotoğraflarla mevcut durum tespit edilmelidir.
Proje amacı dışında kullanım ve geri alma
Kamulaştırma, dayandığı amaç için yapılır. Taşınmaz kanunda öngörülen süre içinde kamulaştırma amacına uygun biçimde kullanılmazsa, eski malikin geri alma talebinde bulunma imkânı doğabilir. Çevre düzenleme projelerinde bu ihtimal, projenin uygulanmaması veya sınırlarının değişmesi hâlinde gündeme gelir; bu nedenle proje ve plan değişiklikleri kamulaştırma sonrasında da takip edilmelidir.
Bu rehber genel çerçeve sunar. Acele kamulaştırmada süreler çok kısa işlediğinden, tebligatı alan malikin belge toplamayı beklemeden hukuki değerlendirme yapması yerinde olacaktır.