Kimlik Paylaşımı Sistemi (KPS) üzerinden nüfus ve adres verilerine erişen kurum ve kuruluşların, aldıkları bilgi karşılığında katılma payı ödemesini düzenleyen tebliğ, hem mali hem de veri koruma boyutu olan bir metindir. Uygulamada tartışma, çoğu zaman ödenecek tutarın kendisinden değil, sorgu sayısının nasıl ölçüldüğü ve erişimin hukuki dayanağının bulunup bulunmadığından doğar.
Kimler KPS Abonesi Olabilir?
Nüfus Hizmetleri Kanunu çerçevesinde KPS erişimi, kanunla kendisine görev verilmiş kamu kurumları ile mevzuatla yetkilendirilmiş özel hukuk tüzel kişilerine açılır. Buradaki kritik nokta şudur: erişim yetkisi, kurumun kendi iç ihtiyacından değil, kanuni bir görevden doğmalıdır. Yetkinin dayanağı gösterilemiyorsa, ödenmiş katılma payı erişimi hukuka uygun hale getirmez.
Katılma Payının Hesap Mantığı
Katılma payı, kural olarak yapılan sorgu adedi üzerinden hesaplanır. Bu yüzden abone kuruluşun kendi sistem loglarını tutması, faturaya konu sorgu sayısıyla karşılaştırılabilir bir kayıt üretmesi gerekir. Uyuşmazlıkların büyük kısmı burada çıkar:
- Otomatik yenilenen entegrasyonların ürettiği mükerrer sorgular
- Test ortamından üretime taşınan bağlantıların ayrıştırılmaması
- Alt birimlere devredilen kullanıcı hesaplarının tek abone altında toplanması
KVKK ile Kesişen Nokta
KPS'den çekilen nüfus ve adres bilgisi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu anlamında kişisel veridir. Katılma payının ödenmiş olması, veri işlemenin hukuka uygunluk sebebini karşılamaz. Abone kuruluşun ayrıca aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmesi, işleme amacını sınırlı tutması ve amaç dışı sorgulamayı teknik olarak engellemesi beklenir. Personelin merak saikiyle yaptığı sorgular, hem idari yaptırım hem de Türk Ceza Kanunu'ndaki verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme hükümleri bakımından risk doğurur.
Fatura veya Erişim Kesintisine İtiraz
Tahakkuk eden katılma payına ya da erişimin durdurulmasına yönelik işlemler idari işlem niteliğindedir. Bu nedenle önce ilgili idareye başvurup yazılı yanıt almak, ardından İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde idare mahkemesine gitmek gerekir. İtiraz dilekçesine sorgu loglarının, entegrasyon sözleşmesinin ve yetki dayanağı yazışmalarının eklenmesi, dosyanın teknik iddiasını somutlaştırır.
Kurum İçi Kontrol Önerileri
- Her kullanıcıya ayrı hesap açın; ortak hesap kullanımını kapatın.
- Sorgu loglarını, sorgunun hangi dosya veya işleme bağlı yapıldığını gösterecek biçimde tutun.
- Aylık sorgu sayısını fatura dönemiyle eşleştirip sapmaları hemen yazılı olarak bildirin.
- Görevden ayrılan personelin yetkisini aynı gün kapatın.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup somut bir erişim veya tahakkuk uyuşmazlığında, kurumun protokol metni ve güncel mevzuat hükümleri birlikte incelenmeden sonuç çıkarılmamalıdır.