İş sağlığı ve güvenliği alanında eğitim ve araştırma yürüten üniversite merkezleri, hem akademik hem de uygulamaya dönük bir işlev üstlenir. Gümüşhane Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, merkezin amacını, organlarını ve faaliyet çerçevesini düzenler. Bu rehberde, merkez faaliyetinin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile kurduğu bağlantı ve doğabilecek sorumluluk başlıkları ele alınmıştır.
Eğitim Faaliyetinin Hukuki Karşılığı
6331 sayılı Kanun, işverene çalışanlarına iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verdirme yükümlülüğü yükler. Üniversite merkezleri bu alanda hem akademik içerik üretir hem de işletmelere yönelik programlar düzenleyebilir. Burada dikkat edilmesi gereken ayrım şudur: her eğitim, kanunen zorunlu eğitim yerine geçmez. Zorunlu eğitimlerin kim tarafından, hangi içerikle ve hangi süreyle verileceği ilgili mevzuatta belirlenmiştir. Bir işveren, aldığı akademik seminerin yasal yükümlülüğünü karşıladığını varsayarsa, denetimde eğitim yükümlülüğünü hiç yerine getirmemiş sayılabilir.
Belge ve Kayıt Düzeni Neden Kritik?
İş kazası sonrası yürütülen soruşturmalarda işverenin savunmasının merkezinde eğitim kayıtları yer alır. Bu nedenle eğitim faaliyetinde:
- Katılımcı listesinin ıslak veya doğrulanabilir imzayla alınması,
- Eğitimin tarihi, süresi ve konu başlıklarının tutanağa geçirilmesi,
- Eğitmenin niteliğini gösteren belgenin dosyada bulunması,
- Belgelerin kaza sonrası değil, eğitim anında düzenlenmesi gerekir.
Sonradan tamamlanan kayıtlar, ceza ve tazminat yargılamasında çoğunlukla lehe delil oluşturmaz.
Merkezin Araştırma Faaliyetinde Veri Boyutu
İşyeri ölçümleri, sağlık gözetimi verileri veya kaza istatistikleri üzerinde yürütülen araştırmalarda kişisel veri işlenmesi gündeme gelir. 6698 sayılı Kanun kapsamında sağlık verileri özel nitelikli sayıldığından, bu verilerin araştırmada kullanılması için hukuki sebebin doğru belirlenmesi ve verinin mümkün olduğunca kimliksizleştirilmesi gerekir. İşletmeden alınan verinin araştırma dışında kullanılmaması, protokolde açıkça güvence altına alınmalıdır.
İşveren Açısından Sorumluluk Zinciri
Eğitim hizmetinin dışarıdan alınmış olması, işverenin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İş kazası hâlinde sorumluluk değerlendirmesinde risk değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı, tespit edilen risklere karşı önlem alınıp alınmadığı ve eğitimin fiilen etkili olup olmadığı birlikte incelenir. Bu yönüyle eğitim, tek başına sorumluluğu kaldıran bir kalkan değil, önlem zincirinin bir halkasıdır.
Uygulama İçin Kısa Yol Haritası
- Yasal zorunlu eğitim ile tamamlayıcı eğitimi ayrı ayrı planlayın.
- Risk değerlendirmesini eğitim içeriğiyle eşleştirin.
- Kayıtları dijital ve fiziki olarak yedekli tutun.
- Alt işveren çalışanları için sorumluluğun kimde olduğunu sözleşmede netleştirin.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır. Bir iş kazası veya idari yaptırım söz konusuysa, dosyadaki belgelerin ayrıntılı incelenmesi gerektiğini hatırlatmak isteriz.