Karayolu dışı mobil makinelere takılmış ve kullanımda olan içten yanmalı motorlardan kaynaklanan gaz hâlindeki kirleticilerin izlenmesine dair tebliğ (2017/655/AB uyumu), tip onayı aşamasından farklı bir mantık taşır: burada laboratuvar koşulları değil, makinenin gerçek çalışma koşullarındaki emisyon davranışı esas alınır. Bu ayrım hukuki açıdan önemlidir, çünkü sahada ölçülen değer ile onay dosyasındaki değer arasındaki fark, tek başına kusur değil; ancak izleme yükümlülüğünün hiç yerine getirilmemesi doğrudan bir uyumsuzluk hâlidir.
İzleme Yükümlülüğünün Kapsamı
Kullanımdaki motorların izlenmesi, seçilen bir örneklem üzerinden yürütülür. Bu nedenle işletmenin karşılaşabileceği ilk soru, numune seçiminin temsil kabiliyetidir. Seçilen makinenin bakım geçmişi, yakıt kalitesi ve kullanım profili, çıkan sonucu doğrudan etkiler. İzleme kapsamına alınan her makine için bu bilgilerin belgelenmesi, sonradan ileri sürülecek teknik savunmanın temelini oluşturur.
Ölçüm Sonucu Aleyhe Çıktığında Nelere Bakılır
Sahada yapılan ölçümün geçerliliği tartışılacaksa, dosyada şu hususlar araştırılmalıdır:
- Ölçüm sırasında kullanılan yakıtın özelliklerinin kayda geçirilip geçirilmediği
- Motorun ölçüm öncesi bakım durumunun ve arıza kaydının bulunup bulunmadığı
- Ortam sıcaklığı, rakım gibi koşulların tutanağa yazılıp yazılmadığı
- Taşınabilir ölçüm ekipmanının kalibrasyon geçerliliği
- Ölçümün, makinenin olağan çalışma çevrimini yansıtan sürede yapılıp yapılmadığı
Bu unsurlardan biri eksikse, sonucun mutlak veri olarak kabul edilmesine karşı gerekçeli teknik itiraz ileri sürülebilir.
Kullanıcı ile Üretici Arasındaki Gerilim
Kullanımdaki izleme, üreticiyi kendi ürününün sahadaki davranışından sorumlu tutarken, makinenin bakımı ve doğru yakıtla çalıştırılması kullanıcının elindedir. Uygulamada uyuşmazlık tam bu noktada doğar. Üreticinin korunma yolu, bakım aralıklarını, kullanılacak yakıt ve katkı özelliklerini, emisyon kontrol sisteminin devre dışı bırakılmasının sonuçlarını kullanım kılavuzunda ve teslim tutanağında açıkça belirtmesi ve bu belgelerin kullanıcıya tebliğ edildiğini ispatlayabilmesidir. Kullanıcı bakımından ise, yetkili serviste yapılan bakımların faturalı kaydı, kendisine yöneltilecek ihmal iddiasına karşı en pratik delildir.
Emisyon Kontrol Sistemine Müdahale
Egzoz sonrası işlem sistemlerinin sökülmesi, yazılımla devre dışı bırakılması veya katkı beslemesinin kesilmesi, hem idari yaptırım hem de ürünün onayının geçersizleşmesi sonucunu doğurabilecek ağırlıkta bir davranıştır. Filo işleten şirketlerde bu tür müdahalelerin çoğu merkez yönetiminin bilgisi dışında saha düzeyinde gerçekleşir. İç yönergeyle bu müdahalenin yasak olduğunun personele duyurulması ve periyodik iç denetimle kontrol edilmesi, kurumsal sorumluluğu sınırlamak bakımından anlamlı bir adımdır.
Veri Saklama ve İbraz
İzleme kapsamında toplanan ölçüm verileri, sonradan yapılacak incelemede ilk istenecek belgelerdir. Ham veri, işlenmiş rapor ve varsa üreticinin değerlendirme notu birlikte saklanmalı; verinin hangi tarihte kim tarafından oluşturulduğu izlenebilir olmalıdır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır. Makine tipi, motor gücü aralığı ve ilgili geçiş hükümleri farklı sonuçlar doğurabileceğinden, bir denetim veya uygunsuzluk bildirimiyle karşılaşıldığında dosyaya özel hukuki görüş alınması uygun olur.