Üniversitelerin teknoloji ve araştırma-geliştirme uygulama ve araştırma merkezleri, 2547 sayılı Kanun'a dayalı yönetmeliklerle kurulur ve akademik bilgi ile sanayi arasındaki geçişi düzenler. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi bünyesindeki merkeze ilişkin yönetmelik de merkezin organlarını, çalışma usulünü ve proje yürütme esaslarını belirler. Bu merkezler etrafında doğan hukuki soruların merkezinde ise fikri mülkiyet hakkının kime ait olduğu vardır.
Çalışan Buluşu mu, Serbest Buluş mu?
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlar için özel bir rejim öngörür. Buluşun kurumun imkânları kullanılarak yapılıp yapılmadığı, bildirimin süresinde yapılıp yapılmadığı ve kurumun hak talebinde bulunup bulunmadığı sonucu belirler. Araştırmacının en kritik yükümlülüğü, buluşu kuruma yazılı olarak bildirmektir; bu bildirimin tarihi sonraki tüm tartışmaların dayanağıdır.
Sanayi İşbirliği Sözleşmelerinde Dikkat Edilecek Maddeler
- Proje çıktısı üzerindeki mülkiyetin ve kullanım lisansının kime ait olduğu
- Yayın hakkı ile gizlilik yükümlülüğü arasındaki dengenin nasıl kurulduğu
- Gelir paylaşımının hangi orana ve hangi aşamaya bağlandığı
- Projeye sonradan katılan araştırmacıların hak durumu
Gizlilik ve Yayın Çatışması
Sanayi ortağı çoğu zaman patent başvurusu yapılana kadar yayın yasağı ister; akademisyen ise yayın takvimine bağlıdır. Çözüm, sözleşmeye makul bir yayın erteleme süresi ve önceden bildirim mekanizması koymaktır. Yayın yapıldıktan sonra yenilik unsuru tartışmalı hale gelebileceğinden, başvuru sırası ile yayın sırası baştan planlanmalıdır.
Uyuşmazlık Çıktığında İzlenecek Sıra
- Buluş bildirimi, proje sözleşmesi ve laboratuvar defterlerinin bir araya getirilmesi
- Katkı oranlarının tarih sıralı belge ve yazışmayla ortaya konması
- Kurum içi değerlendirme ve itiraz mekanizmasının tüketilmesi
- Sonuç alınamazsa, talebin niteliğine göre fikri ve sınai haklar yargı yoluna gidilmesi
Araştırmacı İçin Basit Koruma Refleksleri
Deney kayıtlarının tarihli ve değiştirilemez biçimde tutulması, e-posta yazışmalarının kurumsal adres üzerinden yürütülmesi ve toplantı çıktılarının yazılı özetle teyit edilmesi, hak sahipliği tartışmasında en güçlü delilleri oluşturur. Bu alışkanlıklar sonradan kurulamaz; projenin ilk gününden itibaren uygulanmalıdır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Buluş sahipliği ve gelir paylaşımı uyuşmazlıkları, kurumun kendi yönergesi ve imzalanmış sözleşmenin lafzına göre farklı sonuçlanabilir; somut dosya incelenmeden oran veya sonuç öngörüsünde bulunmak doğru olmaz.