Üniversitelere bağlı sağlık alanındaki uygulama ve araştırma merkezleri, hem eğitim-araştırma hem de doğrudan hasta hizmeti veren yapılardır. İzmir Tınaztepe Üniversitesi İşitme ve Denge Bozuklukları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği gibi düzenlemeler merkezin amacını ve organlarını belirlerken, uygulamada asıl tartışma hizmetin verildiği kişiyle kurulan hukuki ilişkiden doğar.
Merkezin İkili Niteliği
Bu merkezler bir yandan akademik bir birim, diğer yandan sağlık hizmeti sunucusudur. Bu ikili yapı, bir uyuşmazlıkta hangi mevzuatın uygulanacağını belirlemeyi zorlaştırır. Değerlendirmede şu ayrım yapılır: işlem, merkezin iç işleyişine mi ilişkindir, yoksa hizmet alan kişinin bedensel bütünlüğüne mi dokunmaktadır?
Aydınlatılmış Onam: Araştırma ve Tedavi Ayrımı
Merkezlerde uygulanan bazı işlemler tedavi, bazıları araştırma niteliğindedir. Araştırma niteliğindeki uygulamada aydınlatma yükümlülüğü daha ağırdır: amaç, öngörülen riskler, alternatifler ve katılımdan her aşamada vazgeçme hakkı açıkça anlatılmalıdır. Aydınlatmanın yapıldığının ispatı sağlık kuruluşuna aittir. Matbu ve okunmadan imzalatılan onam formları, bu ispatı sağlamada çoğu zaman yetersiz kalır.
Uyuşmazlık Hâlinde İlk Toplanacak Belgeler
- Başvuru ve muayene kayıtlarının tamamı, tarih sırasıyla
- Odyolojik ve denge testlerine ilişkin ham ölçüm çıktıları — yalnızca rapor özeti yeterli değildir
- Uygulanan işlemin kim tarafından yapıldığını gösteren kayıtlar
- Aydınlatılmış onam formu ve varsa etik kurul onayı
- Cihaz kalibrasyon ve bakım kayıtları
Görevli Yargı Yeri Nasıl Belirlenir
- Merkezin bağlı olduğu üniversitenin hukuki statüsü (vakıf üniversitesi / devlet üniversitesi) belirleyicidir.
- Vakıf üniversitesi bünyesindeki sağlık kuruluşlarında ilişki özel hukuk karakteri taşır ve adli yargı gündeme gelir.
- Devlet üniversitesi hastanelerinde hizmet kusuru iddiası idari yargıda tam yargı davası olarak ileri sürülür.
- Yanlış yargı kolunda geçirilen süre, çoğu zaman telafisi güç sonuçlar doğurur; bu tespit dava açılmadan önce yapılmalıdır.
Kişisel Sağlık Verisi Boyutu
İşitme ve denge testlerine ilişkin veriler, 6698 sayılı Kanun anlamında özel nitelikli kişisel veridir. Bu verilerin araştırma amacıyla kullanılması, hasta hizmeti kapsamında işlenmesinden farklı bir hukuki dayanak gerektirir. Verilerin anonim hâle getirilmeden yayına konu edilmesi, tedavi ilişkisinden bağımsız ayrı bir sorumluluk doğurabilir.
Buradaki bilgiler genel bir çerçeve sunar. Sağlık hizmetinden kaynaklanan iddialarda tıbbi kayıtlar ve kurumun statüsü incelenmeden ne sorumluluk ne de yargı yolu bakımından kesin bir sonuca varılabilir; erken aşamada hukuki destek almak yararlıdır.