4325 sayılı Kanun, olağanüstü hal bölgesi ile kalkınmada öncelikli yörelerde istihdam ve yatırımı desteklemek amacıyla vergisel ve mali kolaylıklar öngörmüş, bu çerçevede 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu bakımından da düzenleme yapmıştır. Yatırımcı açısından asıl mesele desteğin kapsamı değil, desteğin sonradan geri alınmasına yol açan şartların ihlalidir. Aşağıda süreç bu risk ekseninde ele alınmaktadır.
Kanunun kurduğu destek mimarisi
Düzenlemenin mantığı, bölgede fiilen faaliyet gösteren ve istihdam yaratan mükellefi ödüllendirmektir. Bu nedenle destek unsurları, belirli bir yatırımın veya işçi sayısının kâğıt üzerinde değil sahada gerçekleştirilmesine bağlanmıştır. Faaliyetin bölge dışına taşınması, tasfiye veya işçi sayısının kalıcı biçimde azaltılması, yararlanma şartlarını doğrudan etkiler.
İstihdam şartı fiilen aranır
İncelemelerde en çok tartışılan konu, bildirilen işçi sayısının gerçek çalışmaya karşılık gelip gelmediğidir. Sigorta bildirimleri ile işyeri kayıtları arasındaki uyumsuzluk, desteğin haksız kullanıldığı sonucuna götürebilir. İşçi giriş çıkışlarının yoğun olduğu dönemlerde ortalama istihdamın nasıl hesaplandığı ayrıca açıklanmalıdır.
Desteğin geri alınmasına yol açan tipik durumlar
- Yatırımın öngörülen sürede tamamlanmaması veya amacı dışında kullanılması
- İşletmenin faaliyet yerinin kapsam dışı bir bölgeye taşınması
- İstihdam sayısının şart olarak öngörülen düzeyin altına düşmesi
- Bildirim ve belgelendirme yükümlülüklerinin süresinde yerine getirilmemesi
İnceleme öncesi kurulacak savunma dosyası
- Yatırım harcamalarını gösteren fatura, ödeme ve muhasebe kayıtlarını dönemsel olarak ayrıştırın.
- Sigorta prim belgeleri ile bordroları aylık bazda eşleştirip farkların nedenini yazılı hale getirin.
- Bölgede fiilî faaliyeti gösteren kira sözleşmesi, abonelik ve sevkiyat kayıtlarını dosyaya ekleyin.
- Tarhiyat öncesi ve sonrası için öngörülen idari çözüm yollarını, dava süresini geçirmeden değerlendirin.
Yukarıdaki başlıklar yol gösterici niteliktedir; teşvik uygulaması yatırımın türüne ve dönemine göre değiştiğinden, somut mükellef dosyası için vergi mevzuatı yönünden ayrıca profesyonel değerlendirme alınması önerilir.