4728 sayılı Cumhurbaşkanı kararı, 154 kV Göktepe RES TM – Yares Yalova RES TM enerji iletim hattı güzergâhında kalan bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim A.Ş. tarafından acele usulle kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu tür kararlar taşınmaz maliki için çoğu zaman sürpriz niteliğindedir: karar Resmî Gazete'de yayımlanır, ancak malik durumu genellikle arazisine gelen keşif ekibinden veya mahkemeden gelen bir tebligattan öğrenir. Aşağıda, karardan etkilenen kişinin izleyebileceği pratik adımlar sıralanmıştır.
Acele Usul, Olağan Kamulaştırmadan Nerede Ayrılır?
Kamulaştırma Kanunu'ndaki olağan usulde idare önce kıymet takdiri yapar, malikle uzlaşma görüşmesine oturur; anlaşma olmazsa bedel tespiti ve tescil davası açılır. Acele usulde sıralama değişir: idare mahkemeden acele el koyma kararı alarak taşınmazı fiilen kullanmaya başlayabilir, bedelin nihai belirlenmesi sonraya kalır. Malik açısından pratik sonuç nettir: arazinin kullanımı, bedel netleşmeden kısıtlanabilir. Bu nedenle sürecin en kritik anı, mahkemenin yaptığı ilk keşiftir.
İlk Kontrol: Parsel Gerçekten Güzergâhta mı?
Kararların ekindeki listelerde taşınmazlar il, ilçe, köy veya mahalle, ada ve parsel numarasıyla gösterilir. Malikin yapması gereken ilk iş, tapu kaydındaki parsel bilgisini bu listeyle karşılaştırmaktır. Uygulamada sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Parselin tamamı değil, yalnızca hattın geçtiği şerit ve direk yerleri etkilenir.
- İfraz, birleştirme veya kadastro yenilemesi nedeniyle parsel numarası değişmiş olabilir.
- Miras yoluyla intikal yapılmadığı için kayıt hâlâ murise aittir; tebligat yanlış kişiye ulaşır.
Keşif ve Bilirkişi Raporu: Bedelin Belirlendiği Asıl An
Enerji iletim hattı kamulaştırmalarında bedel çoğunlukla taşınmazın tarımsal geliri, arazi vasfı ve emsal satışlar üzerinden hesaplanır. Hattın geçtiği alanda ağaç, sera, sondaj kuyusu, sulama tesisi veya yapı bulunuyorsa bunların ayrı ayrı tespit edilmesi gerekir. Keşifte tutanağa geçmeyen bir unsurun rapora yansıması sonradan çok güçleşir. Bu nedenle keşif gününde arazide hazır bulunmak, fotoğraf ve varsa üretim kayıtlarını ibraz etmek belirleyicidir.
Karara ve İşleme Karşı Hangi Yollar Açık?
Acele kamulaştırma kararının kendisi bir idari işlemdir ve idari yargıda iptali istenebilir; buradaki dava süresi hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında işlem kesinleşir. Bedele ilişkin itirazlar ise adli yargıda görülen bedel tespiti ve tescil davası içinde ileri sürülür. İki yolun konusu ve süresi farklı olduğundan, hangi itirazın nereye yöneltileceğinin baştan doğru belirlenmesi gerekir.
Dosya İçin Toplanacak Belgeler
- Güncel tapu kaydı ve varsa veraset ilamı.
- Kadastro müdürlüğünden alınacak parsel krokisi ve koordinat bilgisi.
- Arazinin kullanım durumunu gösteren üretim, ruhsat veya kira belgeleri.
- Keşiften önce çekilmiş, tarih bilgisi taşıyan fotoğraflar.
- Çevredeki taşınmazlara ilişkin emsal satış bilgileri.
Bu yazı, karardan etkilenen malikleri genel olarak bilgilendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Her parselin vasfı, güzergâhtaki konumu ve tapu durumu farklı sonuç doğurabileceğinden, kendi dosyanız için güncel mevzuat ve belgeler üzerinden hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.