Kamulaştırma bilgileri ve güzergâhları gösterilen enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir. Enerji nakil hattı kamulaştırmalarının ayırt edici yanı, çoğu zaman mülkiyetin tamamının değil, hat güzergâhı boyunca irtifak hakkı tesis edilmesidir. Bu rehber, irtifak yoluyla yapılan acele kamulaştırmada malikin karşılaştığı tebligat ve süre sorunlarına odaklanır.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
Direk yerleri bakımından mülkiyet, iletkenlerin geçtiği koridor bakımından ise irtifak kamulaştırması yapılması yaygındır. İrtifakta tapu malik adına kalır; ancak koridor altında yapı yapma, ağaç yetiştirme ve bazı tarımsal faaliyetleri sürdürme imkânı daraldığı için taşınmazın değerinde kalıcı bir düşüş oluşur. Bedel hesabında dikkate alınması gereken de mülkiyetin devri değil, bu kullanım kısıtının parselin değerine oranıdır. Malikin en sık gözden kaçırdığı nokta, direk yeri ile koridorun ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğidir.
Tebligat Zinciri ve Gecikmenin Sonucu
Acele kamulaştırmada süreç hızlı işler: idare mahkemeden acele el koyma kararı ister, kıymet takdiri yaptırılır ve el koyma gerçekleşir. Malike yapılan tebligat çoğu kez adres değişikliği, köyde bulunmama, mirasçıların farklı illerde oturması veya tapu kaydındaki eski adresin kullanılması nedeniyle gecikir. Tebligatın geç ulaşması, bilirkişi incelemesine itiraz etme, keşifte hazır bulunma ve karşı delil sunma imkânını fiilen ortadan kaldırır. Bu nedenle güzergâh duyurusunu öğrenen malikin, kendisine tebligat yapılmasını beklemeden dosyayı takip etmesi ve tapu kaydındaki adresini güncellemesi gerekir.
Acele El Koyma Kararı ile Bedel Davasını Karıştırmayın
Acele el koyma kararı, taşınmaza fiilen girilmesini sağlayan geçici nitelikte bir karardır; bedelin nihai olarak belirlendiği aşama değildir. Malikler zaman zaman el koyma aşamasında yapılan takdiri nihai bedel sanarak itiraz etmemekte, sonrasında açılan bedel tespiti ve tescil davasında da pasif kalmaktadır. Doğru yaklaşım, her iki aşamayı ayrı ayrı takip etmek ve asıl teknik itirazları bedel tespiti aşamasında yoğunlaştırmaktır.
Malikin Elini Güçlendiren Deliller
- Güzergâhın parseli ikiye bölüp bölmediğini gösteren ölçekli krokiler,
- Sulama tesisi, sera, dikili ağaç ve tesis yatırımlarına ilişkin fatura ve fotoğraflar,
- Aynı bölgede yakın tarihli emsal satışlara ilişkin resmî kayıtlar,
- Tarımsal gelir hesabında esas alınacak ürün desenine ilişkin ilçe tarım müdürlüğü verileri.
Süre Yönetimi İçin Pratik Düzen
- Tebligatın size ulaştığı tarihi zarfla birlikte saklayın; süreler bu tarihten işler.
- Bilirkişi raporunu tebliğ alır almaz itiraz süresini takvime işleyin.
- Uzlaşma görüşmesine çağrıldığınızda tutanağa kendi değer iddianızı da yazdırın.
- Vekilinizin dosyaya bakmasını beklemeden mahkeme kaleminden dosya örneği alın.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici niteliktedir; hattın parselinizden geçiş biçimi ve dosyanın bulunduğu aşama sonucu değiştirebileceğinden, süre işlemeye başlamadan hukuki destek almanız önerilir.