Enerji iletim hattı projelerinde taşınmaz çoğu zaman tamamen alınmaz; hattın geçtiği koridor üzerinde daimi irtifak hakkı kurulur. 5503 sayılı karar, 154 kV Köprübaşı HES-Devrek Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Mülkiyetin malikte kalması, bu tür dosyalarda yanıltıcı bir rahatlığa yol açabilir.
Mülkiyet bende kalıyorsa neyi kaybediyorum
İrtifak kamulaştırmasında tapu maliki değişmez; ancak koridor üzerinde kalıcı kullanım kısıtları doğar. Uygulamada en çok tartışılan kayıplar şunlardır:
- Hat altında yapı yapma imkânının fiilen ortadan kalkması
- Belirli yüksekliği aşan ağaçların dikilememesi veya mevcutlarının kesilmesi
- Direk yerlerinin tarımsal kullanımı bölmesi ve makineli tarımı zorlaştırması
- Taşınmazın alım satım değerinde oluşan piyasa algısı kaynaklı düşüş
Bu kalemlerin bir kısmı doğrudan irtifak bedeline, bir kısmı ise ağaç ve yapı bedeline yansır.
Koridor ölçüsü ile fiili etki alanını karşılaştırın
Kamulaştırma evrakında gösterilen koridor genişliği ile arazide oluşan gerçek kullanım kaybı her zaman örtüşmez. Direk ayaklarının parselin ortasına denk gelmesi, hattın parseli çapraz kesmesi ya da eğimli arazide erişim yolu açılması, evrak üzerindeki metrekareden daha büyük bir etki yaratabilir. Kroki ile arazinin fiili durumunu karşılaştırmak, bedel itirazının en somut dayanağını oluşturur.
Keşif ve bilirkişi aşamasında hazırlık
- Keşif tarihinden önce parselin fotoğraflarını, ağaç sayımını ve varsa ürün kayıtlarını hazırlayın.
- Ağaçları tür, yaş ve verim durumuna göre listeleyin; genç fidan ile verim çağındaki ağaç aynı değerlendirilmez.
- Sulama tesisi, depo, ahır gibi yapıların hattan etkilenme durumunu ayrı ayrı gösterin.
- Bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde itiraz süresini takvime işleyin; itiraz edilmeyen rapor hükme esas alınabilir.
Ödeme, faiz ve tescil
Bedelin bankaya yatırılması ile dosyanın kapandığı düşünülmemelidir. Belirlenen bedele itiraz edilmişse yargılama sürer ve sonuçta artan bedel yönünden hüküm kurulabilir. Ayrıca irtifak hakkının tapuya nasıl şerh edildiği, ileride taşınmazı satmak isteyen malik açısından önem taşır.
Hattın geçmesinden sonra ortaya çıkan zararlar
İnşaat sırasında yola çevrilen alanlar, kırılan sulama hatları veya zarar gören ürün, kamulaştırma bedelinden ayrı bir tazminat konusu oluşturabilir. Bu zararların oluştuğu anda tespit ettirilmesi, sonradan ispatını çok kolaylaştırır.
Metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Her hat güzergâhında parselin konumu ve arazi yapısı farklı sonuç doğurduğundan, keşif öncesinde dosyanızın teknik ve hukuki yönünü birlikte değerlendirmeniz önerilir.