Gemi söküm faaliyeti tek bir mevzuat başlığıyla açıklanamaz. Tesisin kurulması ve söküme başlanması idari izin sürecidir; sökümden çıkan asbest, ağır metal, atık yağ ve boya çamuru ise tehlikeli atık rejimine tabidir. Bu nedenle gemi söküm yönetmeliği kapsamındaki yükümlülükler, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile birlikte okunmadığında eksik kalır.
İzin Kapsamı Dışına Taşan Faaliyetin Bedeli
Tesis, yetkili idareden aldığı belgenin kapsamı dışında bir gemiyi kızağa çektiğinde, sonradan alınan izin geçmişe etkili sonuç doğurmaz. Uygulamada en sık görülen tablo, belgede yazan gemi tipi, tonaj veya kızak kapasitesinin aşılmasıdır. Denetim bu noktada yalnızca ilgili gemiyle sınırlı kalmaz; tesisin bütününe yönelen bir inceleme başlatılabilir.
Gemi Yanaşmadan Önce Tamamlanması Gereken Dosya
- Geminin tehlikeli madde envanteri ve beyanı
- Söküm aşamalarını ve süresini gösteren iş planı
- Atık türü bazında bertaraf ve geri kazanım sözleşmeleri
- Çalışan listesi, eğitim kayıtları ve koruyucu donanım tutanakları
- Yurt dışından getirilen gemilerde taşıma ve gümrük belgeleri
Tehlikeli Atık Zincirinin Koptuğu Nokta
Atığın tesisten çıkması sorumluluğu sona erdirmez. Bertaraf tesisine teslim, taşıma ve nihai işlem kayıtları birbirini doğrulamıyorsa, aradaki fark üreticiye yüklenir. Her sevkiyatın tarih, miktar, araç ve alıcı tesis bilgisiyle eşleştirilmesi, sonradan açılacak bir çevre soruşturmasında en güçlü savunma malzemesidir.
İş Kazası Halinde İki Ayrı Dosya Birden Yürür
Sahada meydana gelen bir olay, ceza soruşturması ile iş göremezlik ve tazminat talebini aynı anda gündeme getirir. Risk değerlendirmesinin kaza tarihinden önce güncellenmiş olması, sıcak çalışma izinlerinin yazılı tutulması ve gaz ölçüm kayıtlarının saklanması, kusur dağılımı tartışmasında belirleyici olur.
Faaliyet Durdurma ve İdari Para Cezasına Karşı Yol
Çevre mevzuatı kapsamında verilen idari para cezaları ile faaliyeti durdurma kararları idari işlemdir. Bu işlemlere karşı süresi içinde idari yargıda iptal davası açılabilir; yürütmenin durdurulması talebi, üretimin fiilen durduğu hallerde ayrıca değerlendirilmelidir. Tebliğ tarihinin belgeyle sabitlenmesi, süre tartışmasının önüne geçer.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Gemi söküm ve geri dönüşüm alanında yönetmelik adları ve yürürlük durumu değişebildiğinden, somut tesis ve gemi için güncel metin üzerinden bir hukuki değerlendirme yapılması yerinde olur.