Enerji nakil hattı güzergâhında kalan taşınmazlarda malikin durumu çoğu zaman tapudaki bir şerhle veya arazideki keşif ekibiyle öğrenilir. 5875 sayılı Karar, güzergâhları belirlenmiş enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların TEDAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasını konu alır. Aşağıdaki değerlendirme, kapsama giren bir taşınmazın maliki veya zilyedi bakımından ilk haftalarda alınması gereken pozisyona odaklanır.
Acele kamulaştırma olağan usulden nerede ayrılır
Olağan kamulaştırmada idare önce kıymet takdiri yaptırır, malik uzlaşma görüşmesine çağrılır, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açılır; taşınmaza fiilen el konulması bu zincirin sonunda gerçekleşir. Acele kamulaştırmada sıralama tersine döner: karara dayanılarak mahkemeden acele el koyma istenir, kullanım öne alınır, bedel tartışması sonraya kalır. Malik açısından pratik sonuç şudur: savunma, arazi fiilen kullanılırken yürütülür ve gecikmenin telafisi zordur.
Kararın kendisi tartışılabilir mi
Acele kamulaştırma bir idari işlemdir ve idari yargı denetimine tabidir. Burada tartışılan konu bedel değil, aceleliği haklı kılan somut gerekçenin ortaya konulup konulmadığı, kamu yararı kararının usulüne uygunluğu ve güzergâhın taşınmazı gereğinden fazla etkileyip etkilemediğidir. Dava açma süresi tebliğ ya da öğrenme tarihinden işlemeye başlar ve kısadır; dilekçede yürütmenin durdurulması talebine yer verilmesi ayrı bir önem taşır, çünkü direk ve iletken montajı ilerledikçe eski hâle getirme fiilen imkânsız hâle gelir.
Bedel cephesi ayrı bir dosyadır
İptal başvurusunda bulunulmuş olması bedel sürecini durdurmaz. Bedel, asliye hukuk mahkemesindeki dosyada bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Tarım arazilerinde net gelir esasına, arsa niteliğindeki yerlerde emsal karşılaştırmasına dayanılır; bu nitelendirmenin dosyada doğru kurulması sonucu belirgin biçimde değiştirir. Hattın geçtiği bölüm dışında kalan kısmın kullanımı zorlaşıyorsa değer kaybı ayrıca gündeme getirilmelidir.
Erken aşamada toplanacak belgeler
- Güncel tapu kaydı ve takyidat dökümü
- Kadastral çap, güzergâh krokisi ve varsa direk yeri tespiti
- Arazinin fiili kullanımını gösteren üretim, sulama ve ruhsat belgeleri
- Ağaç, tesis, sera gibi muhdesatın sayım ve fotoğraf kaydı
- Tebligat zarfı ve üzerindeki tarih bilgisi
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her taşınmazın konumu, niteliği ve dosyadaki tebligat tarihleri sonucu değiştirebilir; karara konu bir parselde hak kaybı yaşamamak için sürecin başında bir avukatla dosya bazlı değerlendirme yapılması yerinde olur.