Otoyol yapımı, mevcut enerji iletim hatlarının yerinin değiştirilmesini zorunlu kılabilir. 5876 sayılı Karar, Aydın-Denizli Otoyolu ile kesişen sekiz adet enerji iletim hattının deplase edilmesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Deplase projeleri, sıfırdan hat çekilmesinden farklı sorunlar üretir; çünkü aynı bölgede hem terk edilen hem de yeni kurulan bir güzergâh vardır.
Mülkiyet mi, irtifak mı kamulaştırılıyor
İletim hatlarında çoğu zaman taşınmazın tamamı değil, direk yerleri ve iletkenlerin salınım alanı bakımından irtifak hakkı kamulaştırılır. Direklerin oturduğu noktalarda mülkiyet kamulaştırması da görülebilir. Bu ayrım bedelin hesabını doğrudan etkiler: mülkiyet kamulaştırmasında taşınmazın tam değeri, irtifakta ise kullanım kısıtı nedeniyle oluşan değer azalması esas alınır. Tebliğ edilen evrakta hangi hakkın kamulaştırıldığının ilk okumada tespit edilmesi gerekir.
Deplasede sık gözden kaçan iki nokta
- Eski güzergâhta tapu kaydına işlenmiş irtifak hakkı bulunuyorsa, hat kaldırıldığında bu şerhin terkini ayrıca talep edilmelidir; kendiliğinden silinmez.
- Aynı taşınmaz hem otoyol hem hat projesinden etkileniyorsa iki ayrı idareyle iki ayrı süreç yürür; birinde yapılan uzlaşma diğerini bağlamaz.
Uzlaşma görüşmesine hazırlıksız gitmenin bedeli
Uzlaşma aşaması, idarenin kıymet takdir komisyonu raporu üzerinden yürür. Malik bu görüşmeye yalnızca teklifi dinlemek için değil, kendi verisiyle gitmelidir: bölgedeki güncel satış emsalleri, arazinin ürün deseni ve verim kayıtları, sulama imkânı, varsa yapı ve tesis belgeleri. Anlaşma tutanağı imzalandığında bedel bakımından uyuşmazlık büyük ölçüde kapanır; bu nedenle imza öncesi hesabın kontrol edilmesi kritik eşiktir.
Anlaşma olmazsa yargı aşamasında ne tartışılır
Mahkemedeki bedel dosyasında keşif yapılır ve bilirkişi raporu düzenlenir. İrtifak bedelinde tartışma genellikle kısıtın taşınmazın hangi bölümünü ve hangi oranda etkilediği üzerinde yoğunlaşır. Hat altında yapılaşma ve dikili tarım imkânının sınırlanması, tarım makinelerinin manevrasının zorlaşması gibi somut etkiler rapora itirazda açıkça gösterilmelidir; genel ifadeler yerine ölçüye ve fotoğrafa dayanan itirazlar daha karşılık bulur.
Yukarıdaki çerçeve bilgilendirme amacı taşır. Deplase kapsamındaki her parselde direk sayısı, salınım genişliği ve kalan alanın kullanılabilirliği farklı olduğundan, uzlaşma görüşmesi öncesinde hukuki destek alınması tavsiye edilir.