Türk firmalarının Almanya'da üstlendikleri işlerde kendi işçilerini götürerek çalıştırmasına imkân veren istisna akdi uygulaması, iki ülke arasındaki anlaşmaya ve buna ilişkin tebliğ hükümlerine dayanır. Sistemin özü, işçinin Alman işgücü piyasasına girmesi değil, Türk işverenin taahhüt ettiği işin yine kendi işçileriyle tamamlanmasıdır. Bu ayrım anlaşılmadığında hem kota hem sosyal güvenlik yönünden ağır sonuçlar doğar.
Kimler ve Hangi İşler Kapsamda
Uygulama, her türlü hizmet ihracını değil, belirli bir iş sözleşmesine bağlı olarak yürütülen ve süresi baştan belli olan işleri hedefler. Firma, işin niteliğini, süresini ve götüreceği işçi sayısını önceden ortaya koymak zorundadır. Kapsam dışı bir işi kapsam içindeymiş gibi göstermek, sonradan izinlerin iptaline ve işçilerin dönüşüne yol açabilir.
Kota Tahsisi ve Başvuru Sırası
- Firmanın yetkili makamlara başvurarak kota talebinde bulunması
- İşin ve sözleşmenin belgelerle ortaya konulması
- Tahsis edilen kota çerçevesinde götürülecek işçilerin belirlenmesi
- İşçilerin bireysel izin ve vize işlemlerinin tamamlanması
Sıralamanın bozulması, yani işçilerin izin süreci tamamlanmadan yola çıkarılması, uygulamada en sık rastlanan ve en pahalıya mal olan hatadır.
Sosyal Güvenlik Boyutu ve Çifte Prim Riski
İstisna akdi kapsamında çalışan işçinin hangi ülkenin sosyal güvenlik sistemine tabi olacağı, iki ülke arasındaki sosyal güvenlik ilişkisine göre belirlenir. Burada kritik olan, gönderilen işçi için düzenlenen belgenin geçerlilik süresidir. Sürenin dolduğu fark edilmeden çalışmaya devam edilmesi, aynı dönem için iki ülkede prim yükümlülüğü doğması riskini taşır. Belgelerin bitiş tarihleri, iş programının kendisiyle aynı takvimde izlenmelidir.
İşçinin Hakları Nereden Doğar
İşçi ile Türk firması arasındaki iş sözleşmesi devam eder; ancak fiilen çalışılan ülkenin çalışma koşullarına ilişkin asgari standartları da devreye girer. Ücret, çalışma süresi ve iş sağlığı güvenliği konularında uygulanacak kuralın belirlenmesi, sonradan açılacak alacak davalarında ilk tartışılan konudur. Bu nedenle sözleşmede ücretin hangi para biriminden, hangi kalemlerle ve nerede ödeneceğinin açıkça yazılması gerekir.
Firma İçin Risk Azaltma Adımları
- İş sözleşmesi, taşeronluk ilişkisi ve kota belgelerini tek dosyada birleştirin.
- Her işçi için izin başlangıç ve bitiş tarihlerini içeren bir takvim tutun.
- Sosyal güvenlik belgelerinin uzatma başvurularını süre bitmeden başlatın.
- İşin süresi uzarsa, uzatmayı fiilî duruma bırakmadan yazılı olarak bildirin.
- Ücret ödemelerini banka kanalıyla ve bordroyla eşleşecek şekilde yapın.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yurt dışı istihdam uygulamaları hem idarî hem de iş hukuku boyutu taşıdığından, işe başlamadan önce sözleşme ve belge düzeninin ayrıca incelenmesinde yarar vardır.