Serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirlerce işyeri kayıtlarının incelenmesinin usul ve esasları hakkında yönetmeliğin uygulanmasına dair 5995 sayılı Tebliğ, sosyal güvenlik denetiminin meslek mensupları eliyle yürütülen boyutunu düzenler. Metin, hem işveren hem de raporu düzenleyen meslek mensubu bakımından somut yükümlülükler doğurur.
Düzenlemenin İşlevi ve Muhatapları
Bu tür bir inceleme, kurum denetim elemanının yerini alan değil, kurumun inceleme yükünü paylaşan bir mekanizmadır. İşveren açısından anlamı, kayıtlarının meslek mensubu tarafından incelenip rapora bağlanmasıdır. Meslek mensubu açısından anlamı ise, düzenlediği raporun idari ve mesleki sonuç doğuran bir belge niteliği taşımasıdır. Bu ikili yapı, sorumluluğun nerede başlayıp nerede bittiği sorusunu doğurur.
İnceleme Raporunun Kapsamı
Rapor hazırlanırken esas alınan kayıtlar genellikle şunlardır:
- Ücret bordroları ve ücret ödeme belgeleri
- Yasal defterler ve bunlara ilişkin kayıtlar
- Sigortalı bildirimleri ile bordro kayıtlarının karşılaştırması
- İşe giriş ve çıkış bildirimlerinin fiili duruma uygunluğu
- Alt işveren ve hizmet alımı ilişkilerine dair sözleşmeler
İnceleme, bu belgelerin birbirini doğrulayıp doğrulamadığına odaklanır; tek başına biçimsel bir kontrol değildir.
Meslek Mensubunun Sorumluluğu Nerede Başlar?
Rapor gerçeğe aykırı bilgiler içeriyorsa, meslek mensubu bakımından mesleki disiplin sorumluluğunun yanında mali sorumluluk da gündeme gelebilir. Burada belirleyici olan, meslek mensubunun kendisine sunulan belgelerle bağlı olup olmadığıdır. Kendisine hiç sunulmamış bir kaydın içeriğinden sorumlu tutulması ile açıkça çelişkili belgeleri sorgulamadan rapora geçirmesi aynı değerde değildir. Bu nedenle inceleme sırasında hangi belgelerin istendiği ve hangilerinin ibraz edilmediği yazılı olarak kayda geçirilmelidir.
Kurum İncelemesiyle Fark Ortaya Çıkarsa
Meslek mensubu raporu ile kurumun sonraki denetimi arasında fark çıkması, uygulamada en çok ihtilaf üreten durumdur. Böyle bir halde işveren açısından savunmanın omurgası, rapor tarihinde mevcut olan belge setinin ne olduğudur. Sonradan ortaya çıkan veya değiştirilen kayıtlar, önceki raporun dayanağını geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırmaz. Bu ayrımın ortaya konulması, kusur değerlendirmesinde belirleyici olur.
Taraflar İçin Pratik Öneriler
- İnceleme talebini ve kapsamını yazılı hale getirin.
- İbraz edilen ve edilmeyen belgeleri tutanakla tespit edin.
- Raporun dayandığı belge örneklerini birlikte arşivleyin.
- Kurum yazısı geldiğinde tebliğ tarihini hemen kayda geçirin.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sosyal güvenlik mevzuatı ve kurumsal yapı zaman içinde değiştiğinden, güncel uygulama ve somut dosyanın özellikleri dikkate alınarak profesyonel destek alınması önerilir.