Sanayide ve ziraatte kullanılan zehirli maddelerin eczanelerde saklanması ile alım satımına ilişkin talimatname, eczacının klasik ilaç sunumundan farklı bir sorumluluk alanını düzenler. Buradaki mesele bir ilacın verilmesi değil, kötüye kullanıldığında yaşamsal sonuç doğurabilecek bir maddenin elde tutulması ve devredilmesidir. Rehber, konuya eczane işletmecisinin kayıt ve saklama yükümlülüğü açısından bakmaktadır.
Neden Ayrı Bir Rejim Öngörülmüştür?
Zirai mücadele ve sanayi amaçlı kullanılan maddelerin bir bölümü, düşük miktarda dahi ağır zehirlenmeye yol açabilecek niteliktedir. Bu nedenle söz konusu maddeler bakımından hem bulundurma koşulları hem de kime, ne miktarda satılabileceği ayrıca belirlenir. Düzenlemenin amacı ticareti yasaklamak değil, izlenebilir hâle getirmektir.
Saklama Koşullarında Dikkat Edilen Noktalar
- Bu maddelerin ilaç ve gıda takviyelerinden fiziken ayrı yerde tutulması
- Kilit altında ve yetkisiz erişime kapalı bir dolapta muhafaza
- Ambalaj üzerindeki uyarı ve etiket bilgilerinin okunabilir kalması
- Bozulmuş, etiketi silinmiş veya son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin ayrılması
Satış Kaydının İspat Değeri
Bu alandaki en kritik konu, satışın kime yapıldığının belgelenmesidir. Kayıt defteri veya elektronik kayıt, sonradan ortaya çıkan bir zehirlenme olayında eczacının hangi tarihte, hangi miktarda ve kime satış yaptığını gösteren tek dayanaktır. Kaydın eksik veya sonradan tamamlanmış görünmesi, ceza soruşturmasında aleyhe yorumlanabilir. Bu nedenle kaydın satış anında tutulması, alıcının kimlik ve kullanım amacı bilgisinin not edilmesi önerilir.
İdari Yaptırım ile Ceza Sorumluluğunun Ayrımı
Denetimde tespit edilen eksiklikler kural olarak idari yaptırıma yol açar ve bu yaptırıma karşı, kararda gösterilen mercie süresi içinde itiraz edilmesi gerekir. Bunun yanında maddenin bir kişinin zarar görmesinde kullanılması hâlinde, Türk Ceza Kanunu bakımından ayrıca soruşturma yürütülebilir. İki sürecin birlikte ilerlemesi mümkündür; idari yaptırımın kaldırılmış olması ceza dosyasını kendiliğinden sonuçlandırmaz.
Denetime Hazırlıklı Olmak
Denetim öncesinde yapılacak basit bir öz kontrol, birçok tartışmayı baştan önler: stok listesi ile fiziki mevcudun karşılaştırılması, kayıt defterinin tarih sırasıyla ve boşluksuz tutulup tutulmadığının gözden geçirilmesi, saklama dolabının anahtar yetkisinin kimde olduğunun yazılı hâle getirilmesi. Bu üç adım, eksikliğin denetim tutanağına geçmeden fark edilmesini sağlar.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir; eczane denetimlerinde uygulanan kriterler ve yaptırımlar güncel mevzuata göre farklılık gösterebileceğinden, hakkında tutanak düzenlenen bir olayda tutanak metni üzerinden hukuki destek alınması yerinde olur.