6216 sayılı Kanun, Anayasa Mahkemesinin kuruluşunu, görevlerini ve yargılama usullerini düzenler. Uygulamada vatandaşı en çok ilgilendiren bölümü bireysel başvuru yoludur; çünkü burada yapılan usul hataları çoğu zaman telafisi olmayan sonuçlar doğurur.
Mahkemenin Üç Ayrı Denetim Yolu
Kanun, birbirinden bağımsız üç yolu düzenler. İptal davası, kanunların ve belirli düzenlemelerin doğrudan Anayasaya uygunluğunun denetlenmesidir ve başvuru yetkisi sınırlı kişilere aittir. İtiraz yolu, bakılmakta olan bir davada uygulanacak kuralın Anayasaya aykırılığının ciddi bulunması halinde mahkemece işletilir; Anayasa uyarınca Mahkeme beş ay içinde karar vermezse davaya bakan mahkeme yürürlükteki hükme göre karar verir. Bireysel başvuru ise, temel hak ve özgürlüğü kamu gücü işlemiyle ihlal edilen kişilerin başvurusudur.
Bireysel Başvuruda Kritik Eşikler
- Olağan kanun yollarının tüketilmiş olması: istinaf ve temyiz gibi yollar tamamlanmadan yapılan başvuru esasa girilmeden reddedilir.
- Otuz günlük süre: nihai kararın tebliğinden itibaren işleyen bu süre kaçırıldığında mazeret ancak dar bir çerçevede kabul edilir.
- Anayasal ve kişisel önem: başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı, açıkça dayanaktan yoksun başvurular kabul edilemez bulunur.
- Kanun yolu şikâyeti yasağı: derece mahkemesinin delil takdirini yeniden tartışmaya çalışan başvurular reddedilir.
Başvuru Dilekçesinin Kurgusu
- Hangi hakkın ihlal edildiğini Anayasa maddesi ve Sözleşme karşılığıyla birlikte belirtin.
- İhlalin nasıl gerçekleştiğini olay örgüsü üzerinden, tarih vererek anlatın.
- Tüketilen kanun yollarını ve tebliğ tarihini belgelerle gösterin.
- Uğranılan zararı ve talep edilen giderim biçimini somutlaştırın.
Tedbir ve İhlal Kararının Sonucu
Yaşam hakkı veya kişinin maddi ve manevi bütünlüğüne yönelik ciddi tehlike hallerinde geçici tedbir talep edilebilir; bu talep gecikmeksizin ve gerekçesiyle sunulmalıdır. İhlal kararı verildiğinde, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için dosya ilgili mahkemeye gönderilebilir ve yeniden yargılama yapılması gündeme gelir. Bazı hallerde ise doğrudan tazminata hükmedilir.
En Sık Karşılaşılan Kayıp: Süre
Bireysel başvuruda hak kaybının başlıca sebebi, sürenin ne zaman başladığının yanlış hesaplanmasıdır. Tebligatın vekile mi asile mi yapıldığı, kararın hangi tarihte tebliğ edildiği ve kanun yolunun gerçekten tüketilip tüketilmediği baştan tespit edilmelidir. Bu tespit yapılmadan hazırlanan güçlü bir dilekçe bile esasa girilmeden reddedilebilir.
Metin genel bilgi vermek amacıyla kaleme alınmıştır; başvuru koşullarının somut dosyada karşılanıp karşılanmadığı ayrıca incelenmeli ve gerekiyorsa hukuki destek alınmalıdır.