6791 sayılı Karar, Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesine dayanılarak belirlenen tevkifat (stopaj) nispetlerine ilişkin 2009/14592 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ekindeki Kararda değişiklik yapmaktadır. Metni okurken aranması gereken şey yeni bir vergi ihdası değil, hangi ödeme türünde hangi oranın hangi tarihten itibaren uygulanacağıdır.
Kararın hukuki niteliği: oran belirleme yetkisinin kullanımı
Gelir Vergisi Kanunu, tevkifata tabi ödeme türlerini kanun düzeyinde sayar; oranın kanunda çizilen sınırlar içinde belirlenmesi ise idareye bırakılmıştır. Bu nedenle bu tür bir Karar vergiyi doğuran olayı değiştirmez, yalnızca kesinti yapmakla yükümlü olanın uygulayacağı nispeti değiştirir. Verginin konusu, mükellefi ve sorumlusu tartışılırken dayanak yine kanun metnidir; Karar ise ölçüyü verir.
Kesinti yapmakla sorumlu olanlar için pratik sonuç
- Ödemeyi yapan taraf vergi sorumlusudur; oranı yanlış uygulamanın mali sonucu doğrudan ona doğar.
- Uygulanacak oran, ödemenin nakden veya hesaben yapıldığı tarihteki mevzuata göre belirlenir; sözleşmenin imza tarihine göre değil.
- Eksik kesintide vergi aslı ve fer'ileri sorumludan aranabilir; fazla kesinti ise gelir sahibinin beyan ve mahsup düzenini bozar.
Yürürlük tarihi ile ödeme tarihinin kesişmesi
Bu tür kararlarda uyuşmazlığın büyük bölümü, yürürlük hükmü ile fiilî ödeme anının çakışmamasından doğar. Karardan önce tahakkuk etmiş ancak sonrasında ödenen bedellerde hangi nispetin uygulanacağı, yürürlük maddesinin lafzına göre çözülür. Bu yüzden fatura tarihi, hakediş onay tarihi ve ödeme tarihi ayrı ayrı kayıt altına alınmalı; muhasebe kaydı ile banka dekontu birlikte saklanmalıdır.
Fazla ya da yersiz kesintide izlenecek yol
Fazla kesilen tevkifat doğrudan dava konusu yapılmaz; önce idari aşama işletilir. Uygulamada iki yol öne çıkar: beyannamenin ihtirazi kayıtla verilip tahakkuka karşı yargı yoluna gidilmesi ya da vergi dairesinden düzeltme talebinde bulunulup talebin reddi üzerine dava açılması. İhtirazi kayıt düşülmeden verilen beyan üzerine tahakkuk eden vergiye karşı dava imkânı daralır; bu tercih sonradan telafi edilemediği için beyan anında yapılmalıdır.
Muhtasar beyan öncesi kontrol listesi
- Ödemenin Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesindeki hangi bende girdiğini tespit edin.
- Ödeme tarihinde yürürlükte olan nispeti Resmî Gazete metninden doğrulayın; ikincil kaynakla yetinmeyin.
- Brüt-net dönüşümü yapıldıysa matrahı yeniden hesaplayın.
- İtirazınız varsa ihtirazi kayıt şerhini beyanname verilirken düşün.
- Kesintiye ilişkin belgeleri gelir sahibine süresinde verin.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Oran uygulaması ödeme türüne ve tarihine göre değiştiğinden, tereddüt hâlinde güncel Resmî Gazete metni esas alınmalı ve şirketin kendi kayıtlarıyla birlikte hukuki değerlendirme yapılmalıdır.