7126 sayılı Sivil Savunma Kanunu, savaş ve afet gibi olağanüstü hallerde can ve mal kaybını azaltmaya yönelik hazırlık, koruma ve kurtarma faaliyetlerinin çerçevesini çizer. Bugün afet yönetimi büyük ölçüde ayrı bir kurumsal yapıya devredilmiş olsa da, bu Kanundan doğan sığınak ve mükellefiyet başlıkları hâlâ pratik sonuç doğurmaktadır.
Kanunun Bugünkü Yeri
Sivil savunma mevzuatı; teşkilat düzenlemeleri, afet mevzuatı ve imar mevzuatıyla iç içe uygulanır. Bir yapı sahibi açısından bu çok katmanlılığın anlamı şudur: yükümlülüğün kaynağı tek bir metin değildir, bu nedenle yalnızca imar yönetmeliğine bakarak yapılan planlama eksik kalabilir.
Sığınak Yükümlülüğü Kime Aittir?
Sığınak yapma yükümlülüğü, esas olarak belirli büyüklüğü aşan yapıların sahiplerine yöneliktir ve yapı ruhsatı aşamasında denetlenir. Uygulamada karşılaşılan başlıca sorunlar şunlardır:
- Projede yer alan sığınağın sonradan depo, otopark veya bağımsız bölüm olarak kullanılması
- Ortak alan niteliğindeki sığınağın kat maliklerinden birine tahsis edilmesi
- Yapı kullanma izni aşamasında sığınak uygunsuzluğunun ortaya çıkması
- Sığınağın bakımsız bırakılması ve fiilen kullanılamaz hale gelmesi
Sığınak kural olarak ortak yerdir; kat malikleri kurulu kararıyla dahi amacı dışında kalıcı biçimde tahsis edilmesi tartışmalıdır ve idari yaptırım riski taşır.
Sivil Savunma Mükellefiyeti
Kanun, olağanüstü dönemlerde kişilerin ve iş yerlerinin belirli görevlerle yükümlü tutulmasına imkân tanır. Bu yükümlülük, kişinin mesleki durumuna ve bulunduğu yere göre belirlenir. Kurum ve işletmelerde ayrıca sivil savunma planlarının hazırlanması, tatbikat yapılması ve görevlendirmelerin güncel tutulması beklenir.
Denetim ve Yaptırım
Yükümlülüğe aykırılık halinde önce eksikliğin giderilmesi istenir; giderilmezse idari yaptırım uygulanabilir ve yapı kullanma izni süreçleri etkilenir. Bir yaptırım kararıyla karşılaşan yapı sahibinin izlemesi gereken sıra şudur:
- Tutanağın hangi mevzuat hükmüne dayandığını tespit etmek
- Tebligat tarihini ve itiraz merciini not etmek
- Eksikliğin teknik olarak giderilebilir olup olmadığına dair rapor almak
- İtiraz veya dava yolunu süresi içinde kullanmak
Yapı Sahipleri ve Yöneticiler İçin Notlar
Bina yöneticilerinin, onaylı mimari projedeki sığınak alanını fiilî durumla karşılaştırması ve farklılık varsa kat malikleri kuruluna bilgi vermesi yerinde olur. İkinci el konut alımlarında da projeye aykırı sığınak kullanımının sonradan yükümlülük doğurabileceği göz önünde tutulmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; yapının niteliği, ruhsat tarihi ve yerel uygulamalar sonucu değiştirebileceğinden, somut olayda güncel mevzuat üzerinden değerlendirme yapılması gerekir.