7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, tek bir konuyu düzenlemek yerine birbirinden bağımsız pek çok kanunda değişiklik yapan torba nitelikli bir metindir. Bu tür kanunlarda asıl zorluk hükmün ne dediği değil, hangi olaya hangi tarihteki metnin uygulanacağıdır. Aşağıda torba düzenlemeyi okurken izlenebilecek bir yöntem anlatılmaktadır.
Değiştiren kanun ile değiştirilen kanunu karıştırmayın
Torba kanun, kural olarak kendi başına uygulanan bir metin değildir; hükümleri ilgili kanunun içine yerleşir. Bu nedenle bir dilekçede dayanak gösterilirken çoğu zaman torba kanunun numarası değil, değişiklikten sonraki hâliyle asıl kanunun ilgili maddesi esas alınır. Torba kanuna yalnızca yürürlük, geçiş ve uygulama hükümleri bakımından doğrudan atıf yapmak gerekir.
Zaman bakımından uygulama: üç ayrı soru
- Uyuşmazlığa konu olay, değişiklikten önce mi sonra mı gerçekleşti?
- Değişiklik, derdest dosyalara uygulanacağına dair bir geçiş hükmü içeriyor mu?
- Ceza hükümleri söz konusuysa lehe olan düzenleme hangisidir?
Bu üç soru yanıtlanmadan yapılan değerlendirme, çoğu zaman doğru maddeye yanlış tarihli metinle atıf yapılmasıyla sonuçlanır.
Geçici maddeler metnin en kritik bölümüdür
Torba kanunlarda esas sürprizler geçici maddelerde saklıdır. Devam eden davaların akıbeti, halihazırda yapılmış başvuruların geçerliliği, idarenin uyum için tanınan hazırlık dönemi çoğunlukla burada düzenlenir. Bir hükmün yürürlük tarihinin, kanunun genel yürürlük tarihinden farklı olarak ileri bir tarihe bırakılması da sık rastlanan bir tekniktir; bu ayrıntı gözden kaçarsa henüz yürürlüğe girmemiş bir kural gerekçe yapılabilir.
Süreleri etkileyen düzenlemelerde dikkat
Torba kanunlarla zaman zaman dava açma, itiraz, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere ilişkin istisnalar getirilir. Böyle bir istisnadan yararlanılacaksa istisnanın kapsamı, başlangıç ve bitiş anı ile hangi süre türlerini kapsadığı ayrı ayrı çıkarılmalıdır. Sürenin durduğu bir dönemin, durma bittikten sonra kalan süreyle nasıl birleşeceği hesaplanmadan yapılan başvurular hak kaybı riskini büyütür.
Uygulanabilir bir kontrol listesi
- Değişikliğe uğrayan kanunların listesini çıkarın ve yalnızca dosyanızı ilgilendirenleri ayırın.
- Her hüküm için değişiklik öncesi ve sonrası metni karşılaştırmalı olarak yan yana koyun.
- Yürürlük ve geçiş maddelerini okumadan hiçbir hükmü uygulamaya kalkışmayın.
- İdarenin çıkardığı ikincil düzenlemelerin kanunla uyumunu ayrıca sorgulayın.
- Dilekçede atfı, değişiklik sonrası hâliyle asıl kanun maddesi üzerinden kurun.
Bu rehber genel bir okuma yöntemi sunar; dosyanızdaki hükmün somut olaya etkisi tarih ve belge düzeyinde incelenmeden kesin bir sonuca varılmamalıdır.