Çayhan 1 Regülatörü ve HES elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla Rize ilinde bulunan bazı taşınmazlar, 7881 sayılı Karar ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırma kapsamına alınmıştır. Su yapılarına dayanan projelerde etkilenen kesim yalnızca tapu maliklerinden ibaret olmadığı için, kimin hangi sıfatla hukuki yola başvurabileceği ayrı bir tartışma başlığıdır.
Regülatör ve HES projelerinde kamulaştırılan alanlar
Bu tür projelerde su alma yapısı, iletim kanalı veya tüneli, denge bacası, cebri boru güzergâhı, santral binası ve ulaşım yolu için farklı nitelikte alanlara ihtiyaç duyulur. Kimi kesimlerde mülkiyet devri istenirken, boru ve kanal güzergâhında irtifak kurulması söz konusu olabilir. Malikin ilk yapması gereken, parselinin bu yapılardan hangisine denk geldiğini teknik projeden öğrenmektir.
Dava açma ehliyeti nasıl kurulur?
İdari yargıda iptal davası açabilmek için işlemle kişisel, güncel ve meşru bir menfaat bağının bulunması aranır. Taşınmazı listede yer alan malik için bu bağ doğrudan kurulur. Listede taşınmazı bulunmayan ancak dereden sulama yapan, mera kullanan ya da yaşam alanı doğrudan etkilenen kişiler bakımından ise menfaat ilişkisinin belgelerle ortaya konulması gerekir. Köy tüzel kişiliği ve alanda faaliyet gösteren derneklerin durumu da bu çerçevede değerlendirilir.
Çevresel izinlerle kamulaştırma arasındaki bağ
Kamulaştırma kararı ile projeye ilişkin çevresel değerlendirme ve su kullanım işlemleri ayrı işlemlerdir; biri hakkında dava açılmış olması diğerini kendiliğinden etkilemez. Bu nedenle hangi işlemin hangi mercide, hangi süre içinde dava konusu edileceğinin baştan planlanması gerekir. İşlemlerin ayrı ayrı takip edilmemesi, uygulamada en sık karşılaşılan hak kaybı sebeplerindendir.
Sulama ve kullanım haklarının kaybı
- Dere suyundan yararlanmaya dayalı bahçe ve çay alanı sulamasının kesilmesi
- Kanal güzergâhının parseli bölerek ulaşımı zorlaştırması
- Ulaşım yolu çalışmaları sırasında oluşan heyelan ve ürün zararları
- Kalan bölümde tarımsal faaliyetin ekonomik olmaktan çıkması
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amacıyla derlenmiştir; su yapılarına ilişkin dosyalarda teknik proje ve arazi verileri sonucu değiştirebileceğinden, konuya özgü hukuki inceleme yaptırılması önerilir.