Bazı Cumhurbaşkanı kararları, yeni bir kural koymaz; daha önce onaylanmış milletlerarası anlaşmaların hangi tarihte yürürlüğe girdiğini tespit eder. 7898 sayılı Karar bu türdendir. Görünüşte teknik olan bu işlem, bir uyuşmazlıkta hangi hükmün hangi tarihten itibaren uygulanacağını belirlediği için doğrudan sonuç doğurur.
Yürürlük tarihi neden ayrıca tespit edilir
Milletlerarası anlaşmaların çoğu, taraf devletlerin iç onay işlemlerini tamamladıklarını karşılıklı bildirmesinden sonra yürürlüğe girer. Bu bildirimin tamamlandığı an, anlaşmanın imza tarihinden de, onaya ilişkin iç işlemin tarihinden de farklıdır. Bu nedenle yürürlük anının ayrı bir kararla saptanıp Resmî Gazete'de duyurulması, uygulayıcıya tek ve tartışmasız bir tarih verir.
Anayasal konum
Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hüküm taşıması hâlinde ise anlaşma hükmü esas alınır. Bu nedenle bir anlaşmanın yürürlükte olup olmadığı, sıradan bir mevzuat sorusu değil, uygulanacak normun belirlenmesi sorunudur.
Zaman bakımından uygulama sorunu
- Anlaşma hükümleri kural olarak yürürlük tarihinden sonraki olaylara uygulanır; geçmişe etki ancak metinde açıkça öngörülmüşse mümkündür.
- Vergi, sosyal güvenlik ve adli yardım alanındaki anlaşmalarda, tespit edilen tarih hangi vergilendirme dönemine veya hangi talebe uygulanacağını belirler.
- Devam eden bir yargılamada anlaşmanın sonradan yürürlüğe girmesi, kural olarak geçmiş döneme ilişkin talebi kendiliğinden değiştirmez.
Uygulamada en sık yapılan hata
Dilekçelerde imza tarihi, onay kararının tarihi ve yürürlük tarihi sıklıkla birbirine karıştırılır. Üç tarih de farklı olabilir ve yalnızca sonuncusu hükmün uygulanabilirliğini gösterir. Karşı taraf bu farkı öne sürdüğünde, dayanılan hüküm yürürlükte değilse talep esastan tartışılmadan sonuçsuz kalabilir.
Dosyada nasıl kullanılır
- Anlaşmanın Resmî Gazete'de yayımlanan tam metnine ve varsa eklerine ulaşın.
- Onay işlemini ve yürürlük tespitini gösteren kararları ayrı ayrı dosyaya koyun.
- Uyuşmazlığa konu olayın tarihini bu takvimle karşılaştırıp uygulanacak metni belirleyin.
- Anlaşmanın sonradan değiştirilip değiştirilmediğini ve fesih bildiriminde bulunulup bulunulmadığını kontrol edin.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır; her anlaşmanın kendi yürürlük ve uygulama maddeleri farklı olduğundan, somut dosyada metnin kendisi esas alınarak değerlendirme yapılmalıdır.