Uygar RES elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla İzmir ve Manisa illerindeki bazı taşınmazların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 7921 sayılı Karar, enerji yatırımlarında sık karşılaşılan bir uygulamayı örnekler. Bu dosyalarda malikin en çok zorlandığı nokta, kamulaştırmanın parselin tamamına mı yoksa bir kısmına mı yöneldiğini ve hangi hakkın alındığını anlamaktır.
Kamulaştırmayı yapan neden kurumdur
Elektrik üretim tesisleri için gerekli taşınmazların temini, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde düzenlenmiştir. Üretim şirketi doğrudan kamulaştırma yapamaz; talep üzerine kamulaştırma yetkisi kurum eliyle kullanılır ve taşınmaz üzerindeki hak, mevzuatta öngörülen şekilde şirketin kullanımına tahsis edilir. Bu yapı, dava açılırken hasmın doğru belirlenmesi bakımından önem taşır.
Mülkiyet mi, irtifak mı
- Türbin temeli ve şalt sahası gibi kalıcı yapıların bulunduğu alanlarda genellikle mülkiyetin devri hedeflenir.
- Enerji nakil hattının geçtiği güzergâhta çoğunlukla irtifak hakkı kurulur ve mülkiyet malikte kalır.
- Şantiye yolu ve geçici kullanım alanları için farklı bir rejim uygulanabilir.
- Hangi parselde hangi hakkın alındığı, tapu kaydı ve kamulaştırma cetvelinden tek tek kontrol edilmelidir.
İrtifak bedeli ile mülkiyet bedeli farkı
İrtifak hakkında bedel, taşınmazın tamamının değeri üzerinden değil, hakkın kullanımının taşınmazda yarattığı değer kaybı üzerinden hesaplanır. Hattın geçtiği koridorda tarımsal faaliyetin sınırlanması, yapılaşma hakkının daralması ve makine hareketinin kısıtlanması bu kaybın somut göstergeleridir. Bilirkişi raporunda bu kalemlerin hesaba katılıp katılmadığı ayrıca denetlenmelidir.
Özel vasıflı alanlarda ek koruma
Güzergâh üzerinde zeytinlik bulunması hâlinde 3573 sayılı Kanun, mera vasıflı parsellerde 4342 sayılı Mera Kanunu, orman sayılan alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamındaki izin rejimleri devreye girer. Bu izinler tamamlanmadan yürütülen uygulamalar, hem idari yaptırım hem de iptal davasında kuvvetli bir aykırılık iddiası doğurur.
İki yolu birlikte yürütmek
- Kamulaştırma işleminin iptali istemi idari yargıda, bedel uyuşmazlığı adli yargıda görülür.
- İptal davası açılmış olması, bedel dosyasında hak kaybı yaşamamak için keşfe katılma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
- Artık alanın ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelmesi hâlinde, kalan kısım yönünden de talepte bulunulabileceği değerlendirilmelidir.
- Parseldeki muhdesat, sondaj kuyusu ve sulama tesisleri raporda ayrıca gösterilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır; parsel bazında haklar ve süreler farklılaştığı için, tebligat sonrasında tapu kaydı ve kamulaştırma cetveliyle birlikte değerlendirme yapılması gerekir.