Yurt dışında noterlik hizmetinin nasıl yürütüleceği, hem görevlendirilecek noterin belirlenmesi hem de yurt dışında düzenlenen işlemin Türkiye'deki hukuki değeri bakımından iki ayrı katman içerir. Bu rehber, görevlendirme sürecine katılacak noterler ile yurt dışında noterlik işlemi yaptıracak vatandaşları ilgilendiren pratik başlıkları ele alır.
Yurt Dışı Noterlik Hizmetinin Hukuki Zemini
Türk hukukunda noterlik faaliyetinin çerçevesi Noterlik Kanunu ile çizilmiştir. Yurt dışında ise noterlik işlemleri kural olarak konsolosluklar eliyle yürütülür; belirli hallerde ve belirlenen esaslar çerçevesinde noterlerin görevlendirilmesi gündeme gelir. Bu nedenle görevlendirme, klasik bir atama değil, kapsamı ve süresi sınırlı bir idari işlem niteliğindedir.
Tespit ve Görevlendirmede Değerlendirilen Ölçütler
Yönetmelik uygulamasında öne çıkan başlıklar genellikle şunlardır:
- Mesleki kıdem ve hâlihazırda yürütülen noterlik dairesinin durumu
- Disiplin geçmişi ve devam eden inceleme bulunup bulunmadığı
- Görevlendirilecek ülkenin dili ve hizmet ihtiyacının yoğunluğu
- Görev süresince asıl dairenin işleyişinin nasıl sürdürüleceği
Başvuruda bu ölçütlere ilişkin belgelerin eksiksiz sunulması, sonradan yapılacak itirazın da temelini oluşturur.
Başvuru Aşamasında Sık Karşılaşılan Sorunlar
Uygulamada en çok karşılaşılan aksaklık, ilan edilen başvuru takviminin kaçırılması ve belgelerin ilanda istenen biçimde değil, genel bir dosya hâlinde sunulmasıdır. İkinci sık sorun, asıl noterlik dairesinin görev süresince nasıl yönetileceğine dair planın başvuruya eklenmemesidir. Değerlendirme, sunulan dosya üzerinden yapıldığı için sonradan "zaten mevcuttu" savunması sonuç doğurmaz.
Olumsuz Sonuca Karşı Ne Yapılabilir?
Görevlendirme listesinin ilanı, ilgili noter yönünden menfaatini etkileyen bir işlemdir. Bu tür işlemlere karşı önce idari başvuru yapılabilir; sonuç alınamazsa idari yargıda iptal davası yolu açıktır. Burada kritik olan, dava süresinin ilan veya tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlaması ve idari başvurunun süreyi ne ölçüde etkilediğinin doğru hesaplanmasıdır. Süre hesabında yapılan bir hata, esasa girilmeden ret sonucunu doğurabilir.
Yurt Dışında Yapılan İşlemin Türkiye'de Kullanılması
Vekâletname, muvafakatname veya imza onayı gibi işlemler yurt dışında düzenlendiğinde, Türkiye'de kullanılabilmesi için düzenleyen makamın yetkisi ve belgenin şekli önem taşır. Yabancı makamlarca düzenlenen belgelerde apostil veya konsolosluk onayı zinciri aranırken, Türk konsolosluğu ya da görevlendirilen noter eliyle düzenlenen belgeler doğrudan kullanılabilir. Gayrimenkul satışı, boşanma ve miras işlemlerinde vekâletnamenin kapsamı açık yazılmadığı için işlemin tapu veya mahkeme aşamasında geri çevrilmesi sık rastlanan bir durumdur.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her başvurunun kendi belgeleri ve takvimi üzerinden ayrıca incelenmesi gerekir; özellikle süreye bağlı işlemlerde bir hukukçuyla önceden görüşmek yerinde olacaktır.