Enerji yatırımları için alınan acele kamulaştırma kararları, taşınmaz maliki bakımından olağan kamulaştırmadan çok daha hızlı ilerleyen bir süreç başlatır. Bingöl'de kurulacak bir hidroelektrik santral ve yardımcı kaynak güneş enerjisi tesisi için alınan bu tür bir kararda, malikin tepki verme penceresi dardır.
Acele Kamulaştırma Olağan Kamulaştırmadan Nasıl Ayrılır?
Acele kamulaştırma, Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca, bedelin mahkemece tespit edilmesi beklenmeden idarenin taşınmaza el koyabilmesine imkân tanır. Yani mülkiyet tartışması sürerken fiilî kullanım idareye geçebilir. Malik açısından bu, "dava açtım, inşaat durur" beklentisinin çoğu zaman karşılık bulmadığı anlamına gelir.
Karara Karşı İptal Davası
Acele kamulaştırma kararı bir Cumhurbaşkanı kararı niteliğinde olduğundan, iptali istemiyle açılacak dava Danıştay'da görülür. Dava dilekçesinde tartışılabilecek başlıklar genellikle şunlardır:
- Aceleliği haklı kılan olağanüstü durumun somut olarak ortaya konulup konulmadığı
- Kamu yararı kararının usulüne uygun alınıp alınmadığı
- Kamulaştırılan alanın projenin gerektirdiği ölçüyü aşıp aşmadığı
- Güzergâh ve tesis yerinin daha az zarar verecek alternatifinin bulunup bulunmadığı
Dava süresi, karar yayımı veya tebliğ ile işlemeye başlar; süre kaçırıldığında esasa dair en güçlü itirazlar dahi incelenemez.
Bedel Tespiti ve Tescil Davasında Savunma
İdare, el koyma sonrasında asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar. Malik burada davalı konumundadır ve pasif kalmak doğrudan kayıp anlamına gelir. Dosyaya sunulması gereken unsurlar; taşınmazın gerçek kullanım şekli, sulanabilir arazi olup olmadığı, üzerindeki ağaç ve yapıların sayımı, verim hesabına esas ürün türü ve emsal satış örnekleridir. Su kaynağına yakınlık, HES projelerinde arazi değerini doğrudan etkileyen bir unsurdur.
Kısmi Kamulaştırmada Değer Kaybı
Parselin yalnızca bir kısmının alınması hâlinde, kalan kısmın kullanılamaz veya ekonomik olarak anlamsız hâle gelmesi gündeme gelir. Bu durumda kalan kısımda oluşan değer kaybının ayrıca talep edilmesi gerekir; talep edilmediğinde mahkeme kendiliğinden hüküm kurmaz. Enerji nakil hattı ve irtifak hakkı kurulan alanlarda da mülkiyet devredilmese bile kullanım kısıtı nedeniyle bedel istenebilir.
Süre Yönetimi İçin Pratik Sıra
- Kararın yayım tarihini ve size yapılan tebligatı ayrı ayrı kayda geçirin.
- Tespit ve keşif öncesi taşınmazın mevcut hâlini tarihli olarak belgeleyin.
- Danıştay'daki iptal davası ile bedel davasını birbirinden bağımsız takip edin.
- Tespit edilen bedele karşı kanun yolu süresini ayrıca hesaplayın.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek içindir; acele kamulaştırmada süreler kısa işlediğinden, tebligatı aldığınız gün dosyanızı hukuki değerlendirmeye açmanız yararınıza olacaktır.