Yol bakım tesisi yapımı amacıyla yürütülen kamulaştırmalarda, bedeli asıl belirleyen unsur çoğu zaman arazinin kendisi değil, üzerindeki yapı ve eklentilerdir. Giresun Dereli bölgesindeki gibi eğimli ve dağınık yerleşimli alanlarda, taşınmazın üzerindeki müştemilatın kayıt dışı kalmış olması sık rastlanan bir durumdur. Bu rehber, tam da bu noktadaki ispat sorununa odaklanmaktadır.
Kararın Kapsamına Neler Girer?
Kamulaştırma kararında taşınmazla birlikte üzerindeki müştemilatın da yer alması, bu unsurların bedelinin hesaplanacağı anlamına gelir. Ancak hesaba katılabilmesi için önce varlıklarının ve niteliklerinin dosyaya girmesi gerekir. Tapuda görünmeyen ek yapı, ahır, depo, su deposu, istinat duvarı veya bahçe düzenlemesi gibi kalemler, ispat edilmedikleri sürece raporda hiç yokmuş gibi değerlendirilebilir.
Müştemilatı Belgelemenin Yolları
- Yapıya ilişkin eski fotoğraflar; tarih bilgisi taşıyan dijital dosyalar özellikle işe yarar
- Elektrik, su veya abonelik kayıtları ile vergi ve emlak beyanları
- Yapı malzemesi faturaları, usta sözleşmeleri ve ödeme kayıtları
- Muhtar kaydı ve komşu beyanları gibi destekleyici deliller
- Uydu ve hava fotoğrafı arşivlerinden alınacak eski görüntüler
Keşfe Hazırlıklı Gitmek
Bedel tespiti davasında sonucu belirleyen aşama keşiftir. Keşif günü taşınmaza gidilirken sınırların işaretlenmiş, ağaçların türü ve yaşına göre gruplanmış, yapıların içine girilebilir durumda olması gerekir. Yerinde gösterilmeyen bir unsurun sonradan rapora eklenmesi çok daha zordur. Keşifte hangi kalemlerin gösterildiğine dair kendi notunuzu tutmak, rapor geldiğinde karşılaştırma yapmanızı sağlar.
Bilirkişi Raporuna İtiraz Ederken
İtiraz dilekçesi genel şikâyet değil, kalem kalem hesap eleştirisi olmalıdır. Uygulamada en verimli itiraz başlıkları şunlardır: arazinin niteliğinin yanlış kabul edilmesi, tarımsal gelir yönteminde kullanılan verim ve ürün deseninin bölgeye uymaması, ağaç sayımının eksik yapılması, yapının yaşına göre yıpranma payının fazla düşülmesi ve emsal karşılaştırmada uzak ya da farklı nitelikte taşınmazların kullanılması.
Kısmi Kamulaştırmada Değer Kaybı
Taşınmazın yalnızca bir bölümü alındığında, kalan kısmın yola cephesinin kesilmesi, şeklinin bozulması veya ekonomik bütünlüğünün kaybolması nedeniyle ortaya çıkan değer azalması ayrıca talep edilebilir. Bu talebin dosyada açıkça dile getirilmesi ve bilirkişiden bu yönde ek inceleme istenmesi gerekir; kendiliğinden hesaplanacağı varsayımı yaygın bir kayıp sebebidir.
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir; her parselin nitelik ve konumu farklı sonuç doğurabileceğinden, keşif öncesinde dosyanın teknik ve hukuki yönden birlikte hazırlanması yararlı olur.