Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, anonim şirket biçiminde örgütlenmiş olmakla birlikte kendine özgü bir kamusal statüye sahiptir. 8410 sayılı kararla esas mukavelede yapılan değişiklik, sıradan bir şirket ana sözleşmesi tadili gibi değil; 1211 sayılı Kanunun çizdiği çerçeve içinde değerlendirilmesi gereken bir düzenlemedir.
Esas Mukavele ile Kanun İlişkisi
Bankanın görev, yetki ve organlarına ilişkin temel hükümler kanunda yer alır; esas mukavele bu hükümleri tamamlar ve uygulamaya aktarır. Bu nedenle mukavele değişikliği, kanunla belirlenmiş bir yetkiyi genişletici biçimde yorumlanamaz. Değişikliğin kapsamı okunurken, dayandığı kanun hükmünün sınırları birlikte incelenmelidir.
Pay Sahipleri Bakımından Değerlendirme
- Bankanın hisse sınıfları ve bunların temsil ettiği haklar, genel şirketler hukukundan farklı özellikler taşır.
- Genel kurulda oy kullanma ve temsil koşulları mukavele hükümlerine tabidir.
- Hisse devirlerinde öngörülen kısıtlamalar, devrin geçerliliği bakımından belirleyicidir.
- Kâr dağıtımına ilişkin esaslar kanuni düzenlemelerle birlikte okunmalıdır.
Ticaret Hukuku Kurallarının Uygulanma Sınırı
6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun anonim şirketlere ilişkin genel hükümleri, özel kanunla düzenlenmeyen konularda tamamlayıcı işlev görür. Genel kurul kararlarının iptali, organ sorumluluğu veya bilgi alma hakkı gibi başlıklarda önce özel düzenlemeye, sonra genel hükme bakılması gerekir. Bu sıralamanın ters kurulması, dava dilekçesinin dayanağını baştan zayıflatır.
Değişikliği İzlemek İsteyenler İçin Yöntem
- Değişikliğin hangi maddeleri ve hangi tarihten itibaren etkilediğini karşılaştırmalı olarak çıkarın.
- Değişiklikten önce kurulmuş hukuki ilişkilere etkisini ayrıca değerlendirin.
- Pay sahipliğine ilişkin talepleri yazılı ve kayıtlı biçimde iletin.
- Uyuşmazlığın adli mi idari mi yargı koluna girdiğini, işlemin niteliğine göre belirleyin.
Aktarılan bilgiler genel çerçeve sunmayı amaçlar; banka mevzuatı teknik ve özel nitelikte olduğundan, somut bir talep veya uyuşmazlıkta güncel metinlere dayalı ayrıntılı inceleme yapılması gerekir.