154 kV Yeni RES trafo merkezi ile Zeliha RES trafo merkezi arasındaki enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 8525 sayılı Karar, ağırlıklı olarak tarımsal nitelikli parselleri ilgilendirir. Bu nedenle burada bedelin nasıl kurulduğu ve hangi delillerin fark yarattığı ele alınmaktadır.
Tarım arazisinde bedel nasıl kurulur?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun kıymet takdir esaslarını düzenleyen hükümleri uyarınca arazi niteliğindeki taşınmazlarda değer, taşınmazın konumu ve şartlarına göre olduğu gibi kullanılması hâlinde getireceği net gelir üzerinden belirlenir. Bu hesabın üç bileşeni vardır: hangi ürünün ekildiği, dekar başına verimin ne kabul edildiği ve ürün fiyatı ile üretim masrafının hangi verilere dayandırıldığı. Bedel itirazlarının büyük kısmı bu üç bileşenden birinin yöreye uymamasından doğar.
Dikili arazi ve kapama bahçe farkı
Meyve ağacı bulunan parsellerde ağaç sayısı, türü, yaşı ve verim çağında olup olmadığı doğrudan bedele yansır. Dağınık ağaçlar ile kapama bahçe farklı değerlendirilir. Ayrıca telli terbiye sistemi, damla sulama tesisatı, çit ve depo gibi unsurlar bağımsız kalemlerdir. Bunların keşif tutanağına tek tek geçirilmesi, sonradan hesaba katılmalarının tek güvenceli yoludur.
Belirleyici olan deliller
- Çiftçi kayıt sistemi kayıtları ve destekleme başvuruları.
- Ziraat odası kaydı, tohum, gübre ve ilaç faturaları.
- Ürün satışına ilişkin müstahsil makbuzları ve kooperatif kayıtları.
- Sulama birliği aboneliği, kuyu ruhsatı ve elektrik tüketim belgeleri.
- Kamulaştırma öncesine ait tarihli fotoğraf ve uydu görüntüsü çıktıları.
Bilirkişi raporuna etkili itiraz
Rapora itiraz ederken hangi sayfanın hangi verisinin neden hatalı olduğunu göstermek gerekir. Örneğin raporda kuru tarım kabul edilmişken parselde sulama tesisi bulunuyorsa, bu durum abonelik ve kuyu belgesiyle ortaya konmalıdır. Verim rakamı ilçe ortalamasının altında alınmışsa karşılaştırma verisi sunulmalıdır. Genel nitelikte, bedelin düşük olduğunu söyleyen itirazlar çoğunlukla ek inceleme gerekçesi oluşturmaz.
İrtifak koridorunun tarımsal etkisi
İletim hattı koridoru altında yüksek boylu ağaç yetiştirilemez; bu kısıt, kuru tarım yapılan alanlarda sınırlı bir etki doğururken bahçe tarımı yapılan alanlarda üretim biçimini tümüyle değiştirebilir. Koridorun parselde kapladığı şerit genişliği ile parselin toplam alanı arasındaki oran, değer kaybı iddiasının somut dayanağını oluşturur.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amaçlıdır; parselinizin vasfı, ürün deseni ve koridora göre konumu sonucu değiştireceğinden, keşif öncesinde bir hukukçuyla dosyanızı gözden geçirmeniz yararlı olur.