Gözetim uygulamasının pratikte en tartışmalı sonucu, ithalatçının eşyayı gerçek bedelinden farklı bir kıymetle beyan etmek zorunda kaldığını düşünmesidir. 2004/11 sayılı Tebliğ kapsamındaki eşyada da tablo aynıdır: belge alma yükümlülüğünden kaçınmak amacıyla kıymetin yükseltilerek beyan edilmesi, kısa vadede işlemi hızlandırsa da sonradan kontrol aşamasında ciddi bir risk bırakır.
Gümrük Kıymeti Neye Göre Belirlenir?
Gümrük kıymetinin kural olarak fiilen ödenen veya ödenecek fiyata dayanması gerekir. Buna navlun, sigorta ve kıymete girmesi gereken diğer unsurlar eklenir. Beyan edilen kıymetin bu esasla bağdaşmaması halinde idare, kıymetin tespiti için diğer yöntemlere başvurabilir. Yani gerçeğe uymayan bir kıymet beyanı, meseleyi kapatmaz; yalnızca erteler.
Sonradan Kontrolde Nelere Bakılır?
- Banka ödeme kayıtları ile beyan edilen tutarın karşılaştırılması
- Satıcı ile alıcı arasındaki ilişkinin fiyata etkisi
- Aynı dönemde benzer eşya için yapılan beyanlarla tutarlılık
- Muhasebe kayıtları, stok hareketleri ve satış fiyatlarının bütünlüğü
Yanlış Beyanın Sonuçları Katmanlıdır
Kıymetin gerçeğe aykırı beyanı yalnızca ek vergi tahakkukuyla sınırlı kalmaz; idari para cezası gündeme gelebilir, olayın niteliğine göre kaçakçılık mevzuatı kapsamında değerlendirme yapılabilir. Bu nedenle konu, muhasebe biriminin tek başına karar vereceği teknik bir tercih değil, hukuki sonuçları olan bir beyandır.
Kayıt Disiplini ile Riski Azaltmak
- Sözleşme, proforma, fatura ve ödeme dekontlarının aynı tutarı göstermesi
- Fiyat farkı, iskonto ve komisyon gibi kalemlerin belgeyle açıklanabilmesi
- Beyanı destekleyen yazışmaların ithalat dosyasında birlikte saklanması
- Gözetim belgesi alınmışsa, belgedeki verilerle beyanın örtüşmesi
Ek Tahakkukla Karşılaşılırsa
Tahakkuk veya ceza kararının tebliğinden sonra izlenecek yol, mevzuatta öngörülen idari itiraz aşamasının tüketilmesi ve sonuç alınamazsa idari yargıya başvurulmasıdır. Ödeme yapılması gerekiyorsa, ihtirazi kayıt konularak iade hakkının korunması ihmal edilmemelidir.
Bu değerlendirme genel niteliktedir; kıymet uyuşmazlıkları büyük ölçüde dosyadaki belgelerin içeriğine bağlı olduğundan, somut olayda ticari evrakınızla birlikte hukuki görüş alınması önerilir.