Acele kamulaştırma, olağan kamulaştırmadan farklı olarak idareye taşınmaza erken el koyma imkânı verir. 8733 sayılı karar, bir enerji iletim hattı projesi kapsamında gösterilen taşınmazın Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu rehber, kararın kendisine karşı açılacak iptal davasına ve süre yönetimine odaklanmaktadır.
Acelelik Neyi Değiştirir
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun acele kamulaştırmayı düzenleyen hükmü uyarınca idare, mahkemece yaptırılan kıymet takdiri üzerinden belirlenen bedeli bankaya yatırarak taşınmaza el koyabilir. Yani mülkiyet henüz idareye geçmeden fiilî kullanım başlar. Malik açısından bu, itirazın tesise başlanmadan önce yapılmasını zorunlu kılar; süreç ilerledikçe geri dönüş pratikte imkânsızlaşır.
Kararın İptali İçin Dava Açmak
Acele kamulaştırma kararı bir idari işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılan davalar ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay’da görülür. Davanın ekseni genellikle şu iki noktadır: aceleliği haklı kılan bir kamu yararı ve zorunluluk gerçekten var mıdır; kamulaştırılan alan, projenin gerektirdiği ölçüyle sınırlı mıdır. Bu iddiaların soyut kalmaması için proje güzergâh planı ve teknik gerekçe dosyaya kazandırılmalıdır.
Yürütmenin Durdurulması Talebi
- El koyma fiilen başlamadan önce talep edilmesi hâlinde en etkili sonucu verir.
- Talep, telafisi güç veya imkânsız zarar unsurunun somutlaştırılmasını gerektirir.
- Taşınmaz üzerinde bulunan bağ, sera, tesis veya yapının mevcut hâli tespit ettirilmelidir.
Delil Tespiti: En Çok İhmal Edilen Adım
Direk yeri kazısı ve hat çekimi başladıktan sonra taşınmazın önceki durumunu ispat etmek zorlaşır. Bu nedenle, el koymadan önce sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti istenmesi güçlü bir adımdır. Ağaç sayısı, cinsi, yaşı; yapıların ölçüleri ve fiilî kullanım tespit tutanağına geçirildiğinde, sonraki bedel davasında bilirkişi incelemesi bu veriler üzerinden yürür.
Bedeli Çekmek Dava Hakkını Etkiler mi
Bankaya yatırılan bedelin çekilmesi, kural olarak malikin bedele itiraz hakkını tek başına ortadan kaldırmaz; ancak çekme sırasında ihtirazi kayıt konulması, ileride yapılacak tartışmalarda tereddütleri önler. Bedelin tespiti ise ayrı bir yargılamanın konusu olup, idare tarafından açılan bedel tespiti ve tescil davasında ele alınır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; acele kamulaştırmada süreler kısa ve sonuçları ağır olduğundan, tebligatı aldığınız gün hukuki destek almanız hak kaybını önlemek bakımından önemlidir.