Ticari uyuşmazlıklarda oda ve borsaların tuttuğu listeler, tarafların hızlı ve uzmanlığa dayalı çözüm arayışında sıkça başvurduğu bir kaynaktır. Oda ve borsalarda hakem, bilirkişi ve eksper listelerinin düzenlenmesine ilişkin 9408 sayılı Yönetmelik de bu listelerin oluşturulması, güncellenmesi ve listeden çıkarma usullerini düzenler. Aşağıda üç sıfat arasındaki fark ve listeye kayıtlı kişiler için doğan riskler ele alınmıştır.
Üç Sıfat, Üç Farklı Sorumluluk
- Hakem: tarafların iradesiyle uyuşmazlığı karara bağlar; verdiği karar yargısal sonuç doğurur.
- Bilirkişi: karar vermez, teknik veya mesleki özel bilgi gerektiren konularda görüş bildirir.
- Eksper: ağırlıkla malın niteliği, miktarı ve değeri gibi ticari tespitlerde görev alır.
Bu ayrımın önemi, sorumluluk rejiminde ortaya çıkar. Karar veren ile görüş bildiren kişinin yükümlülükleri aynı değildir; görevlendirme yazısında sıfatın açıkça belirtilmemesi, sonradan yetki tartışmasına yol açar.
Listeye Kayıtta Aranan Unsurlar
Başvurularda mesleki yeterliliğin belgelenmesi, ilgili alanda fiili deneyim ve engel hâllerinin bulunmaması aranır. Başvuru dosyasında diploma ve meslek belgeleri, çalışma geçmişini gösteren kayıtlar ile adli sicil durumu tipik olarak yer alır. Bilgilerdeki eksiklik kadar, sonradan doğan değişikliklerin bildirilmemesi de sorun yaratır; listeler dönemsel olarak yenilendiğinden güncelleme yükümlülüğü süreklidir.
Tarafsızlık: En Çok Gözden Kaçan Risk
Görev teklifi alan kişinin, taraflardan biriyle ticari ilişkisi, ortaklığı, yakınlığı veya devam eden bir uyuşmazlığı varsa bu durumu görevi kabul etmeden önce açıklaması gerekir. Sonradan ortaya çıkan bu tür ilişkiler, düzenlenen raporun veya verilen kararın tartışmaya açılmasına ve kişinin listeden çıkarılmasına kadar giden sonuçlar doğurabilir. Çekinme, kişinin aleyhine değil lehine işleyen bir korumadır.
Listeden Çıkarma ve Buna Karşı Başvuru
- Çıkarma gerekçesi ve dayanağı yazılı olarak talep edilir.
- Kişiye savunma imkânı tanınıp tanınmadığı denetlenir.
- Yetkili organ nezdinde itiraz yolu kullanılır.
- İç başvuru sonuçsuz kalırsa idari yargıya gidilmesi değerlendirilir.
Görev Sırasında Dosya Disiplini
Rapor veya karar hazırlarken incelenen belgelerin listelenmesi, yapılan tespitin hangi belgeye dayandığının gösterilmesi ve varsayımların açıkça ayrılması, sonradan gelen itirazlara karşı en güçlü savunmadır. Ölçüm ve muayene yapılmışsa tarih, yer ve hazır bulunanlar tutanağa geçirilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Listeden çıkarma kararı veya hazırladığınız rapora yönelik bir şikâyetle karşılaştıysanız, evrakın tamamı incelenerek ayrı bir değerlendirme yapılması gerekir.