Bu karar, 154 kV Hitit TM (Çorum-1) TM irtibatları enerji iletim hattı projesi kapsamındaki bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hatlarında kamulaştırma çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyetini değil, hat güzergâhı boyunca bir irtifak hakkını konu alır. Bedel tartışmasının doğru kurulabilmesi için önce bu ayrımın anlaşılması gerekir.
Mülkiyet kamulaştırması ile irtifak kamulaştırması farkı
Direk yerleri bakımından çoğunlukla mülkiyet, iletkenlerin geçtiği koridor bakımından ise irtifak kamulaştırması yapılır. İrtifakta tapu malik adına kalır; ancak koridor içinde yapı yapma, ağaç yetiştirme ve bazı tarımsal faaliyetler bakımından kalıcı kısıtlar doğar. Malikin talebi de bu iki farklı kalem için ayrı ayrı kurulmalıdır.
Bedel tespitinde belirleyici olan unsurlar
- Taşınmazın niteliği: sulu tarım arazisi, kuru tarım arazisi, bağ, bahçe veya arsa vasfı
- Koridorun parseli hangi noktadan böldüğü ve kalan kısımların kullanılabilirliği
- Dikili ağaç türü, yaşı ve verim durumu
- Koridor nedeniyle sulama, ilaçlama ve makineli tarım imkânında doğan güçlük
- Direk yerlerinin tarımsal işletmeyi parçalayıp parçalamadığı
Keşif öncesinde hazırlanacak dosya
Bedel, mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi heyetinin raporu üzerinden belirlenir. Rapora esas olacak veriler keşif günü yerinde gözlemlenir; bu nedenle keşiften önce arazinin mevcut hâlini belgelemek gerekir. Ağaç sayımının, ürün deseninin ve varsa sulama tesisinin fotoğraflanması, önceki yıllara ait üretim ve satış belgelerinin hazır bulundurulması pratik fayda sağlar. Komşu parsellerde yakın tarihli satışlar varsa, bunlara ilişkin bilgiler de değerlendirme için anlamlıdır.
Rapora itiraz ederken nelere odaklanmalı?
Bilirkişi raporuna yapılan genel nitelikli itirazlar sonuç doğurmaz. İtirazın; kullanılan verim değerinin, birim fiyatın, ağaç sayısının veya kapitalizasyon oranının hangi somut veriye aykırı olduğunu göstermesi beklenir. Raporda kalan kısımdaki değer kaybı hiç değerlendirilmemişse, bunun ayrı bir kalem olarak incelenmesi talep edilmelidir. İtiraz dilekçesinin süresi içinde ve gerekçeli biçimde verilmesi, ek rapor alınması ihtimalini artırır.
Acele el koyma aşamasında pratik uyarılar
Acele kamulaştırmada idare, bedel tespiti tamamlanmadan taşınmaza girme yetkisi elde edebilir. Bu aşamada arazide yapılan tesviye ve kazı işleri, sonradan yapılacak keşifte önceki durumu görünmez kılar. Bu nedenle el koyma tutanağı imzalanırken şerh düşmek ve o günkü hâli kayıt altına almak, ilerideki bedel tartışmasında malikin en güçlü aracıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Her parselin konumu, vasfı ve hattın geçiş biçimi farklı olduğundan, bedel ve itiraz stratejisinin dosyaya özgü olarak kurulması yerinde olur.