Kamulaştırma bilgileri ve güzergâhları gösterilen enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 9812 sayılı karar, çoğu parselde mülkiyetin tamamının değil, hat güzergâhı boyunca bir irtifak hakkının kurulmasıyla sonuçlanır. Bu ayrım hem bedeli hem de malikin sonraki kullanım imkânlarını doğrudan etkiler.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, kamu yararının gerektirdiği hallerde mülkiyetin tamamı yerine taşınmaz üzerinde irtifak hakkı kurulmasına imkân tanır. Enerji nakil hatlarında uygulama genellikle şu biçimde olur: direk yerleri için mülkiyet, iletkenin geçtiği koridor için ise irtifak. Malik tapuda mülkiyetini korur, ancak koridorda yapılaşma, ağaç yetiştirme ve bazı tarımsal faaliyetler sınırlanır.
İrtifak Bedeli Neye Göre Belirlenir?
- Koridorun uzunluğu ve genişliği ile bu alanın parsel içindeki oranı.
- Kullanım kısıtının derecesi; yapılaşma yasağı mı, yükseklik sınırı mı getirildiği.
- Direk yerlerinin tarımsal işletmeyi bölüp bölmediği.
- Kesilen veya budanan ağaçların tür, yaş ve verim durumu.
- Hat geçişi nedeniyle parselin kalan bölümünde oluşan değer azalması.
Tebligat: En Çok Hak Kaybı Buradan Doğuyor
Enerji nakil hattı projeleri uzun güzergâhlar boyunca çok sayıda parseli kapsar ve maliklerin bir kısmı köyde ikamet etmez, miras yoluyla hissedar olmuştur ya da adres kayıtları güncel değildir. Bunun sonucu, tebligatın usulüne uygun görünmesine rağmen malikin süreçten fiilen geç haberdar olmasıdır. Şu kontroller ihmal edilmemelidir:
- Adres kayıt sistemindeki adresinizin güncel olduğunu doğrulayın.
- Miras ortaklığı varsa tüm hissedarlara ayrı ayrı tebligat yapılıp yapılmadığını inceleyin.
- Tebliğ mazbatasındaki şerhi, komşuya veya muhtara teslim kayıtlarını ayrıntılı okuyun.
- Tebligatın usulsüz olduğunu düşünüyorsanız, öğrenme tarihini ispatlayacak belgeleri saklayın; süre tartışması bu belgelerle çözülür.
- Tapuda beyanlar hanesine düşülen şerhleri dönemsel olarak kontrol edin.
İrtifak Sonrası Kullanım Sınırları
Koridor altında kalan alanda malikin tarımsal kullanımı tümüyle sona ermez; ancak yapı yapmak, belirli yüksekliği aşan ağaç dikmek veya hattın güvenliğini etkileyecek faaliyetlerde bulunmak mümkün olmaz. Kısıtın kapsamı tapuya işlenen irtifak metninden okunmalı; metin belirsizse ileride tartışma doğmaması için netleştirilmesi istenmelidir.
Aktarılan hususlar genel çerçeveyi anlatır; güzergâhın parselinizden geçiş biçimi ve tebligat geçmişiniz sonucu değiştirebileceğinden dosyaya özgü inceleme yapılmasında yarar vardır.