5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CGTİHK), hükümlünün cezasının belirli bir bölümünü çektikten sonra "koşullu salıverme" ile tahliyesini düzenler. Bu kurum, hükümlüyü topluma kazandırmaya yönelik temel araçtır.
Koşullu Salıverme Oranları
5275 sayılı Kanun m.107/2'ye göre koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için infaz kurumunda çekilmesi gereken süre şöyledir:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis: 30 yıl.
- Müebbet hapis: 24 yıl.
- Diğer süreli hapis cezaları: cezanın yarısı. Bu oran 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanun'un 48. maddesiyle "üçte ikisi"nden "yarısı"na indirilmiştir.
Oranı Üçte İkiye Çıkaran Suçlar (m.107/2 son cümleler)
Aşağıdaki suçlardan süreli hapis cezasına mahkûm olanlar, cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çekmek zorundadır. Bu liste 7242 sayılı Kanun ile eklenmiştir:
- Kasten öldürme (TCK m.81, 82, 83) — genel yarı oranı bu suçta uygulanmaz.
- Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK m.87/2-d).
- İşkence (TCK m.94, 95) ve eziyet (TCK m.96).
- Cinsel saldırı (TCK m.102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK m.104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç) ve cinsel taciz (TCK m.105).
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan (TCK m.102, 103, 104, 105) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar.
- Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK m.132-138).
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (TCK m.188) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar.
- Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (TCK m.326-339).
Ayrıca aynı fıkra uyarınca; suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olan çocuklar ve 2937 sayılı Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar hakkında koşullu salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır.
Örgütlü Suçlar ve Terör (m.107/4)
Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan mahkûmiyet hâlinde: ağırlaştırılmış müebbette 36 yıl, müebbette 30 yıl, süreli hapiste cezanın üçte ikisi. Bu oran da 7242 sayılı Kanun ile "dörtte üçü"nden "üçte ikisi"ne indirilmiştir; dolayısıyla "terörde dörtte üç" bilgisi güncel değildir. Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından ise o suçun tabi olduğu oran uygulanır.
Tekerrür Hâlinde (m.108)
- Ağırlaştırılmış müebbet: 39 yıl; müebbet: 33 yıl; süreli hapis: cezanın üçte ikisi (m.108/1).
- Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyette en fazla 32 yıl (m.108/1-c, 7242 ile eklenmiştir).
- İkinci defa tekerrür hâlinde süreli hapis cezaları bakımından oran dörtte üç olarak uygulanır (m.108/3; bu cümle 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle eklenmiştir).
Birden Fazla Ceza Hâlinde Üst Sınırlar (m.107/3)
- Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet ya da ağırlaştırılmış müebbet + müebbet: 36 yıl.
- Birden fazla müebbet: 30 yıl.
- Bir ağırlaştırılmış müebbet + süreli hapis: en fazla 36 yıl.
- Bir müebbet + süreli hapis: en fazla 30 yıl.
- Birden fazla süreli hapis: en fazla 28 yıl.
Örgütlü suçlarda bu üst sınırlar daha yüksektir (m.107/4): sırasıyla 40, 34, 40, 34 ve 32 yıl. Bu fıkra hükümleri çocuklar hakkında uygulanmaz.
Çocuk Hükümlüler İçin İki Kat Sayma (m.107/5)
8/8/2026 tarihli ve 7593 sayılı Kanun'un 7. maddesiyle değiştirilen m.107/5 uyarınca; kasten öldürme (TCK m.81, 82, 83), cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK m.102 ve 103), uyuşturucu imal ve ticareti (TCK m.188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK m.220) suçları hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.
Denetim Süresi (m.107/6-10)
Koşullu salıverilen hükümlünün tâbi tutulacağı denetim süresi, infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır; ancak süreli hapislerde hakederek tahliye tarihini geçemez. İnfaz hâkimi, iki yılı geçmemek üzere denetim süresi içinde hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutulmasına karar verebilir (belirli bölgede denetim, belirlenen yerlere gitmeme, programlara katılma). İnfaz hâkimi, topluma uyumdaki başarıyı göz önünde bulundurarak denetimli serbestlik tedbirini veya yükümlülükleri denetim süresi içinde kaldırabilir.
Kararın Geri Alınması (m.107/12-13)
Koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır. Geri alma hâlinde; sonraki suç bakımından, suçun işlendiği tarihten başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla, verilen hapis cezasının iki katı süre infaz kurumunda çektirilir. Yükümlülüğe aykırılıkta ise aykırılık tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek üzere infaz yapılır.
"İyi Hâl" Kavramı
Hükümlünün cezaevinde gösterdiği davranışlar koşullu salıverme için belirleyicidir:
- Düzene uyum.
- Çalışma kayıtları.
- Eğitim katılımı.
- Disiplin cezası bulunmaması.
- Pişmanlık ifadeleri.
- Tedavi/danışmanlık programlarına katılım.
Disiplin Cezası ve Etkisi
- Hafif disiplin cezaları → süre kayması olabilir.
- Ağır disiplin cezaları (kaçma, fiziksel saldırı) → koşullu salıverme reddi/erteleme.
- Kaçma girişimi → ek ceza ve infaz rejimi sertleşmesi.
Lehe Yasa İlkesi
Koşullu salıverme oranı fiil tarihindeki yasaya göre uygulanır. Sonradan getirilen aleyhe değişiklikler uygulanamaz; ancak lehe değişiklikler hükümlü lehine uygulanır (Anayasa m.38).
Etkin Pişmanlık Sonrası İnfaz
Yargılama aşamasında etkin pişmanlık (TCK m.168, m.192, m.221, m.248, m.254) uygulanmış davalarda cezanın indirilmiş hâlinden hesap yapılır.
İnfaz Hâkimliği — Görev ve Yetkisi
- İnfaz hesabı kontrolü.
- Koşullu salıverme kararı.
- Disiplin cezalarına itiraz.
- İnfaza ara verme talepleri (sağlık, sosyal sebep).
- Cezanın infazına ilişkin diğer kararlar.
Yargıtay ve AYM — Yerleşik Yaklaşım
Yargıtay daireleri ve AYM, infaz hesabının lehe yasaya göre yapılmasını, etkin pişmanlık ve diğer indirimlerin hesaba katılmasını, iyi hâl değerlendirmesinin somut kayıtlarla yapılmasını arar; salt biçimsel reddin ihlal oluşturabileceğini benimser.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Şartlı Tahliye Sonrası Denetim
- Cezasının kalan bölümü süresince hükümlü denetim altındadır.
- Yeni suç işlerse şartla tahliye geri alınır; cezanın kalan bölümü infaz edilir.
- Denetim süresinde uyumlu davranılırsa kalan ceza infaz edilmiş sayılır.
Haksız Hesap — Tazminat
İnfaz hesabının yanlış yapılması ve hükümlünün haksız yere tutulu kalması durumunda CMK m.141 tazminat davası açılabilir.
Pratik Tavsiyeler
- Mahkûmiyet kesinleştiğinde infaz hesabını avukatınızla kontrol ettirin.
- İyi hâl belgeleri (çalışma, eğitim) düzenli toplanmalı.
- Disiplin cezalarına itiraz hakkı zamanında kullanılmalı.
- Koşullu salıverme yaklaştığında sosyal entegrasyon planı hazır olmalı.
İnfaz süreci dosyanın son fasılıdır; infaz ve ceza hukuku avukatı ile yönetilmelidir.