Bir mal ya da hizmet sözleşmeye uygun teslim edilmediğinde "ayıp" gündeme gelir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) genel ayıp hükümlerini, tüketici işlemlerinde TKHK özel kuralları getirir; uyuşmazlığın çözümünde HMK ve ticari işlerde zorunlu arabuluculuk devreye girer. Bu rehber, ayıplı ifayı arabuluculuk süzgecinden geçirir.
Açık Ayıp mı, Gizli Ayıp mı?
Ayıp, teslimde gözle görülüp muayeneyle anlaşılabiliyorsa açık, ancak sonradan ortaya çıkıyorsa gizli ayıp sayılır. Bu ayrım ihbar süresini ve ispat yükünü doğrudan etkiler. Açık ayıpta muayene ve makul sürede bildirim beklenirken, gizli ayıpta ayıbın ortaya çıkışı esas alınır. Satıcının ayıbı hile ile gizlediği durumlarda süre lehe genişleyebilir.
Ayıp İhbarını Doğru Yapmak
- İhbar, ispatlanabilir bir yolla ve gecikmeksizin yapılmalıdır.
- Ayıbın niteliği ve talep edilen hak açıkça belirtilmelidir.
- İhbar tarihi, sonraki süre hesabının başlangıcını oluşturur.
Seçimlik Haklar ve Bedel İndirimi
Alıcı; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim haklarından uygun olanı seçebilir. Bedel indiriminde, malın ayıplı ve ayıpsız değeri arasındaki oran esas alınır; bu, uzlaşma masasında sık kullanılan bir orta yoldur çünkü ilişkiyi tümden bozmadan telafi sağlar. Seçilen hakkın karşı tarafa net bildirilmesi gerekir.
Arabuluculukta Ayıp Uyuşmazlığı
Ticari nitelikteki ayıp uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı olabilir. Masada, onarım maliyeti ile bedel indirimi seçenekleri sayısallaştırıldığında anlaşma olasılığı artar. Sağlanan anlaşma tutanağı icra edilebilir nitelik kazandığından, ayrı bir dava yükünden kurtarır. Anlaşma olmazsa ihbar ve delil kayıtları dava aşamasına taşınır.
Her ayıp iddiasının teknik incelemesi ve süre hesabı farklıdır. Hangi seçimlik hakkı kullanacağınız konusunda tereddüt yaşıyorsanız, ihbar sürelerini kaçırmadan bir hukukçuya danışmanız yararınıza olur.