Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde tazminat talepleri, sözleşmeye aykırılıktan veya haksız fiilden doğabilir. İki halde de tazminatın kabulü için zararın, kusurun (kural olarak) ve illiyet bağının ispatı gerekir. Bu rehber, tazminat davalarında delil düzenini bu üç unsur üzerinden ele alır.
Sözleşmesel mi, Haksız Fiil mi?
Talebin hukuki temeli belirleyicidir. Sözleşmeye aykırılıkta borçlunun kusurlu olduğu karine olarak varsayılır ve ispat yükü ona geçer; haksız fiilde ise kural olarak zarar görenin kusuru ispatlaması beklenir. Zamanaşımı süreleri de bu ayrıma göre farklılaşır. Dava açılmadan önce dayanağın doğru seçilmesi, sonraki tüm ispat stratejisini şekillendirir.
Zararın Kalemleştirilmesi
- Fiili zarar: yapılan masraflar, onarım bedelleri, faturalanmış giderler
- Yoksun kalınan kâr: elde edilemeyen kazancın somut hesabı
- Manevi zarar: kişilik haklarına yönelik ihlalin niteliği ve ağırlığı
Her kalem ayrı ayrı belgelenmeli, tahmine dayalı toplu rakamlar yerine dayanağı gösterilebilir tutarlar talep edilmelidir.
İlliyet Bağının Kurulması
Tazminatın en sık reddedilme nedeni, zarar ile eylem arasındaki nedensellik bağının kurulamamasıdır. Araya giren üçüncü kişi davranışı, mücbir sebep veya zarar görenin kendi kusuru illiyet bağını kesebilir ya da tazminattan indirim gerektirebilir. Bu nedenle olay örgüsü kronolojik ve kesintisiz biçimde ortaya konmalıdır.
Bilirkişi ve Hesap Raporu
Zararın miktarı teknik bir hesaba dayanıyorsa, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca bilirkişi incelemesi belirleyici olur. Rapor gelmeden önce, tarafın kendi hesabını dayanaklarıyla sunması ve rapora karşı süresinde itiraz etmesi önemlidir. Tüketici işlemlerinden kaynaklanan tazminatlarda ise TKHK'nın özel koruyucu hükümleri devreye girebilir.
Faiz ve Talep Sonucu
Tazminata hangi tarihten itibaren faiz işletileceği (temerrüt, olay tarihi veya dava tarihi) talep sonucunda açıkça belirtilmelidir. Fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması, ıslah imkânını korumak açısından yerinde olur.
Tazminatın türü ve miktarı olayın özel koşullarına bağlıdır. Zarar kalemlerinizi doğru kurgulamak için borçlar hukuku alanında bir profesyonelden destek almanız tavsiye edilir.