Bir alacak var olsa bile, zamanında ileri sürülmediğinde tahsil edilemez hale gelebilir. Borçlar ve sözleşmeler alanında zamanaşımı, alacağın kendisini ortadan kaldırmaz ama borçluya ödemekten kaçınma imkânı verir. TBK zamanaşımını, HMK ispat kurallarını, tüketici işlemlerinde ise TKHK özel çerçeveyi belirler. Bu rehber, zamanaşımı savunmasını delil ekseninde ele alır.
Zamanaşımı Nasıl Bir Savunmadır
Zamanaşımı, mahkemenin kendiliğinden dikkate almadığı, borçlu tarafından def'i olarak ileri sürülmesi gereken bir savunmadır. Süresinde ve açıkça ileri sürülmezse, alacak zamanaşımına uğramış olsa dahi mahkeme bunu göz önüne almaz. Bu nedenle borçlu için savunmanın zamanlaması, alacaklı için ise sürenin dolmadan dava açılması belirleyicidir.
Süreyi Etkileyen Haller
Zamanaşımı süresi her zaman kesintisiz işlemez. Borcun ikrar edilmesi, kısmi ödeme yapılması veya alacak için icra takibi başlatılması gibi haller süreyi kesebilir; kesilmeyle birlikte süre yeniden işlemeye başlar. Bu olayların tarih ve belgeyle gösterilmesi, hem alacaklı hem borçlu için savunmanın temelini oluşturur.
- Borçlunun yazılı ya da fiilî ikrarını gösteren belgeler
- Kısmi ödeme dekontları ve mutabakat yazışmaları
- İcra takibi ve ihtarname tarihlerini gösteren evrak
Delil Eksikliğinin Riski
Zamanaşımının kesildiğini iddia eden taraf bunu ispatla yükümlüdür. İkrar veya ödemeye ilişkin belge saklanmamışsa, süre kesilmemiş sayılabilir ve alacak zamanaşımına uğramış kabul edilir. Aynı şekilde alacağın varlığı da yazılı delille desteklenmezse, tanık dinlenmesi her uyuşmazlıkta mümkün olmayabilir.
İzlenecek Yol
- Alacağın doğduğu tarih ve uygulanacak süre belirlenir.
- Süreyi kesen olaylar tarih sırasıyla listelenir.
- Her olay için ispat aracı dosyaya eklenir.
- Dava veya savunma, kalan süre gözetilerek zamanlanır.
Zamanaşımı hesabı, sözleşmenin türüne ve olayın gelişimine göre değişir. Alacağınız ya da borcunuz için kesin bir değerlendirmeyi, dosyanızı inceleyecek bir hukukçuyla yapmanız yerinde olur.