Bir satış sözleşmesinde teslim edilen malın ayıplı çıkması, alıcıya çeşitli haklar tanır. Bu hakların temeli Türk Borçlar Kanunu (TBK); alıcı tüketici konumundaysa Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK); ispat ve yargılama boyutu ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesindedir. Rehber, ayıp iddiasında bildirim ve ispat sürecine odaklanır.
Ayıbın Tanımı ve Kapsamı
Ayıp, malın sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımaması veya olağan kullanım amacına elverişsiz olmasıdır. Satıcı, açıkça bildirdiği niteliklerin bulunmamasından olduğu kadar, malın lüzumlu vasıflarının eksikliğinden de sorumlu olabilir. Ayıbın maddi (fiziksel kusur) mu yoksa hukuki (üçüncü kişi hakkı) mı olduğunun ayrımı, izlenecek yolu belirler.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Alıcının, malı teslim aldıktan sonra makul sürede gözden geçirmesi ve saptadığı ayıpları satıcıya bildirmesi beklenir. Açık ayıplar zamanında bildirilmezse mal kabul edilmiş sayılabilir. Gizli ayıplar ise ortaya çıktığında gecikmeksizin bildirilmelidir. Bildirimin tarihini ve içeriğini belgeleyen bir kayıt tutmak, sonraki tartışmalarda alıcıyı korur.
Alıcının Başvurabileceği Haklar
- Sözleşmeden dönerek ödediği bedeli geri isteme
- Malı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi isteme
- Onarım veya ayıpsız benzeriyle değişim isteme
- Koşulları varsa doğan zararın tazminini isteme
İspat Yükü ve Deliller
Ayıbın varlığını ve mala teslimde mevcut olduğunu kural olarak ileri süren taraf ispatlar. Bu noktada satış belgesi, malın durumunu gösteren fotoğraf ve raporlar, taraf yazışmaları ve gerekiyorsa teknik inceleme belirleyicidir. Ayıbın sonradan kullanımdan mı yoksa baştan var olan bir kusurdan mı kaynaklandığı çoğu zaman bilirkişi değerlendirmesini gerektirir.
Süre Kaybını Önlemek
Ayıptan doğan talepler belirli sürelere tabidir; ağır kusur veya hile halinde bu sürelerin işleyişi farklılaşabilir. Bu nedenle ayıbın fark edildiği tarih ile teslim tarihi ayrı ayrı kayda geçirilmeli, süre yaklaşırken talep son güne bırakılmamalıdır.
Bu içerik genel bilgi sunar; satışın türü, alıcının sıfatı ve ayıbın niteliği sonucu değiştirebileceğinden, somut olayınızı bir profesyonelle değerlendirmeniz önerilir.