Sözleşmesel ilişkilerde uyuşmazlığın çekirdeği çoğu zaman metnin ne anlama geldiğidir. Tazminat talebinin kaderi, büyük ölçüde sözleşme yorumu aşamasında belirlenir. Bu rehber, tarafların iradesinin nasıl saptandığını ve tazminatın hangi zemine oturduğunu ele alır.
Lafız mı, Gerçek İrade mi?
Türk Borçlar Kanunu, sözleşme yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesinin esas alınmasını öngörür. Metnin lafzı ile taraf iradesi çeliştiğinde, sözleşmenin amacı ve tarafların davranışları belirleyici olur. Bu ilke, özensiz yazılmış metinlerde tazminat tartışmasının kalbini oluşturur.
İhlalin ve Zararın Ayrıştırılması
Tazminat için yalnızca ihlalin varlığı yetmez; zararın ve ihlal ile zarar arasındaki nedensellik bağının da ortaya konması gerekir. Cezai şart kararlaştırılmışsa, bunun tazminattan bağımsız istenip istenemeyeceği ayrı değerlendirilir. Zararın miktarı somut delille desteklenmelidir.
Yorumda Yardımcı Ölçütler
- Sözleşmenin bütünlüğü içinde hükümlerin birlikte okunması
- Tarafların sözleşme öncesi ve sonrası davranışlarının dikkate alınması
- Tüketici tarafı varsa TKHK'nın koruyucu hükümlerinin gözetilmesi
- Belirsiz kayıtların, metni hazırlayan aleyhine yorumlanması ilkesi
İspat ve Yargılama
Tazminat davasında ispat yükü kural olarak talep edende olup, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun delil kuralları uygulanır. Yazılı delil, tanık ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi zararın ve iradenin ortaya konmasında rol oynar. Zamanaşımı süresinin doğru hesabı da davanın kabulü için ön koşuldur.
Her sözleşme kendi metni, tarafların ilişkisi ve edim yapısıyla farklıdır. Bu yazı genel bir çerçeve çizer; tazminat talebinizin dayanağı ve sözleşmenizin yorumu, somut metin incelenmeden değerlendirilemez, bu nedenle bir hukukçudan destek almanız isabetli olacaktır.