Ayıp iddiaları çoğu zaman teknik olarak haklı, hukuken zayıf dosyalar üretir. Nedeni basittir: ayıbın varlığı kadar, ne zaman fark edildiği ve karşı tarafa nasıl bildirildiği de ispat konusudur. TBK ve tüketici işlemlerinde TKHK ekseninde yürüyen bu uyuşmazlıklarda, sözleşme metninin sessiz kaldığı noktalar yorum yoluyla doldurulur ve yorumun malzemesi yine delillerdir. Bu rehber, ayıp dosyalarında delil eksikliğinin nerede oluştuğunu ve nasıl kapatılacağını ele alır.
İlk Kırılma Noktası: Muayene ve İhbar
Teslimden sonra makul sürede yapılan inceleme ve tespit edilen ayıbın bildirimi, alacaklının haklarını korumasının ön koşuludur. Uygulamada bildirim sözlü yapılmakta, sonra ispat edilememektedir. Bildirimin noter kanalı, kayıtlı elektronik posta ya da en azından teslim alındığı doğrulanabilir bir yazışma üzerinden yapılması, sonraki tüm aşamaların temelini kurar. Gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıktığı anın belgelenmesi öne geçer.
Sözleşme Sessizse Yorum Nasıl Yapılır
Metinde açık düzenleme yoksa taraf iradesi, sözleşmenin kuruluş amacı, önceki uygulamalar ve dürüstlük kuralı devreye girer. Bu nedenle sözleşme öncesi teklif, teknik şartname, numune, tanıtım materyali ve e-posta trafiği sadece arka plan bilgisi değil, doğrudan yorum delilidir. Sonradan yapılan ek protokoller ve fiilî ödeme düzeni de tarafların metne yükledikleri anlamı gösterir.
Delil Eksikliğinin Tipik Kaynakları
- Teslim tarihinin tutanakla değil, faturayla varsayılması
- Ayıbın giderilmesi için yapılan görüşmelerin hiç yazıya dökülmemesi
- Ürün veya imalatın onarım sırasında değiştirilerek özgün hâlinin kaybolması
- Teknik raporun tek taraflı alınıp karşı tarafa hiç bildirilmemesi
- Seçimlik hakkın dilekçede belirsiz bırakılması
Durumu Dondurmak: Delil Tespiti
Ayıbın niteliği zamanla değişecekse ya da kullanımla ortadan kalkacaksa, dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi en etkili adımdır. Tespit sırasında sorulacak sorular önceden yazılmalı; uzmanın yalnızca ayıbın varlığını değil, kaynağını, giderilme maliyetini ve kullanıma etkisini de değerlendirmesi talep edilmelidir.
Talep Sıralaması ve Sonuç Riski
Onarım, bedel indirimi, ayıpsız benzeriyle değişim ve sözleşmeden dönme talepleri birbirinin alternatifidir; hangisinin öncelikli istendiği ve kabul edilmezse hangisinin talep edildiği açıkça yazılmalıdır. Belirsiz bırakılan talep, lehe bir bilirkişi raporuna rağmen hükmün eksik kurulmasına yol açabilir. Miktar içeren taleplerde hesabın dayanağı da ayrıca gösterilmelidir.
Yukarıdaki başlıklar genel bilgi vermek amacıyla kaleme alınmıştır. Sözleşmenin türü, tarafların tacir olup olmaması ve teslim koşulları tabloyu değiştirebilir; bu nedenle somut sözleşme metni üzerinden hukuki destek alınması önerilir.