Sözleşmeye konu edimin ayıplı çıkması hâlinde tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, talebin nasıl hesaplanacağında düğümlenir. TBK hükümleri satıcı ve yüklenici için ayıptan doğan sorumluluğu düzenlerken, HMK bu iddianın nasıl ispatlanacağını belirler; tüketici işlemi söz konusuysa TKHK ayrıca devreye girer. Bu rehber, hesabın kurulmasını sağlayan belgeleri ele alır.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Kanun, teslim alan tarafa edimi gözden geçirme ve ayıbı uygun sürede bildirme külfeti yükler. Bu külfetin yerine getirilmediği hâllerde, ayıp gerçekte var olsa bile talep hakkı zayıflar. Bildirim tarihinin ispatlanabilir olması bu nedenle esastır; noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya karşı tarafın cevap verdiği yazışma bu işlevi görür. Ayıbın ağır kusurla gizlenmiş olduğu durumlarda ise değerlendirme farklılaşır.
Seçimlik Hakların Hesaba Etkisi
Sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ayıpsız benzeriyle değişim ve onarım talepleri farklı hesap sonuçları doğurur. Dönme hâlinde karşılıklı iadeler ve buna bağlı giderler gündeme gelirken, bedel indiriminde ayıplı ve ayıpsız değer arasındaki fark esas alınır. Talebin baştan yanlış seçilmesi, sonradan hesabın tümüyle yeniden kurulmasını gerektirir. Bu nedenle hangi hakkın kullanılacağına, elde bulunan belgelerin hangisini destekleyebildiğine bakılarak karar verilmelidir.
Zararı Kalem Kalem Kurmak
Tazminat talebi tek bir rakam olarak değil, kalemlere ayrılarak sunulduğunda değerlendirilebilir hâle gelir. Onarım için yapılan ödemeler, edimin kullanılamadığı dönemde katlanılan giderler, yerine sağlanan alternatifin bedeli ve varsa üçüncü kişilere karşı doğan sorumluluk ayrı başlıklar altında gösterilmelidir. Her kalemin kendi faturası, ödeme kaydı veya sözleşmesiyle desteklenmesi gerekir.
Delil Tespiti Neden Erken Yapılmalı
Ayıbın niteliği zamanla değişebilen ya da onarımla ortadan kalkacak türdense, dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi sonraki tartışmayı büyük ölçüde sadeleştirir. Onarım yapıldıktan sonra açılan davada ayıbın ilk hâlini göstermek çoğu kez mümkün olmaz ve bilirkişi incelemesi sonuçsuz kalır. Yapı ve makine gibi teknik konularda bu adımın atlanması, dosyanın en zayıf noktası hâline gelir.
Kapanış
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hem süreleri hem de hesap yöntemini değiştirebileceğinden, talebinizi şekillendirmeden önce dosyanıza özgü hukuki görüş alınması önerilir.