Sözleşme ihlallerinde alacaklının elindeki ilk araç ihtardır; ancak ihtar tek başına bir sonuç doğurmaz. TBK'nın temerrüt ve sözleşmeden dönme düzenlemeleri, ihtarın hangi anda, hangi içerikle ve kime yöneltildiğine bağlı sonuçlar bağlar. İhtarı doğru kurmadan açılan dava, çoğu kez esasa girilmeden önce usul tartışmasına takılır.
İhtarın Hukuki İşlevi Nedir?
İhtar, borçluyu temerrüde düşürerek gecikme faizi ve gecikme zararı taleplerinin dayanağını oluşturur; karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ise uygun bir süre verilerek yapılan ihtar, aynen ifa, dönme veya tazminat seçimlerinin önünü açar. İfa zamanı sözleşmede kesin olarak belirlenmişse ayrıca ihtara gerek olmayabilir; bu ayrım, sözleşme metnindeki vade kaydının niteliğine göre yapılır.
İhtar Metninde Yer Alması Gereken Unsurlar
- İhlal edilen edimin sözleşmedeki karşılığı ve ihlalin somut tarihi.
- Talep edilen davranışın ölçülebilir biçimde tarifi ve tanınan süre.
- Süre sonunda kullanılacak hakkın açıkça bildirilmesi.
- Muhatabın doğru unvanı, tebligat adresi ve varsa sözleşmedeki bildirim adresi kaydı.
- Gönderim biçimi: noter, kayıtlı elektronik posta veya sözleşmede kararlaştırılan yöntem.
Görevli Mahkemeyi Belirleyen Üç Soru
İhtar sonuçsuz kaldığında dava yolunda ilk mesele görevdir. Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık TKHK kapsamında tüketici uyuşmazlığı sayılır ve parasal sınıra göre hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi devreye girer. Uyuşmazlık her iki taraf için ticari iş niteliğindeyse asliye ticaret mahkemesi, bunların dışındaki hâllerde ise asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Görev kamu düzenindendir; yanlış mahkemede açılan dava süre bakımından da risk yaratır.
Buna ek olarak, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir; ihtarla kazanılan zaman da böylece kaybedilir.
Zamanaşımı ve Delil Saklama Düzeni
TBK'da genel zamanaşımı süresi ile kira bedeli ve faiz gibi dönemsel edimler için öngörülen daha kısa süre birbirinden farklıdır. Bu nedenle alacağın niteliği belirlenmeden takvim kurulmamalıdır. Sözleşme nüshası, sipariş ve teslim belgeleri, e-posta yazışmaları ve ödeme kayıtları HMK'nın delil düzeni gözetilerek tarih sırasıyla dosyalanmalı; ihtarın tebliğ şerhi ayrı bir başlıkta saklanmalıdır.
Değerlendirme
Sözleşme metni, tarafların sıfatı ve ihlalin türü değiştikçe izlenecek yol da değişir. Yukarıdaki çerçeve yol gösterici olmakla birlikte, kendi sözleşmeniz bakımından ihtar ve dava stratejisini bir hukukçuyla birlikte kurmanız isabetli olacaktır.