Bir sözleşmenin ihlal edildiğini söylemek kolaydır; ihlalin hangi anda doğduğunu, hangi edimin yerine getirilmediğini ve zararın ne kadar olduğunu belgeyle göstermek ise ayrı bir çalışmadır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde hazırlanan bu rehber, sözleşme ihlali dosyalarında delil kurgusunu ve tarafların sıfatına göre değişen mahkeme seçimini ele alıyor.
İhlalin Anını Belirlemek
Delil çalışması, ihlalin tarihini saptamakla başlar. Borç muaccel hâle gelmiş midir, ifa için bir vade kararlaştırılmış mıdır, temerrüt ihtarı gerekli midir? TBK, ifa zamanı belirlenmemiş borçlarda alacaklının ihtarını temerrüdün koşulu sayar. Bu ayrım yalnızca teorik değildir: faiz başlangıcı, zamanaşımının işlemeye başlaması ve sözleşmeden dönme hakkının kullanılabilirliği hep bu tarihe bağlıdır. İhtarnamede hangi edimin, hangi sürede istendiği ve süre sonunda ne yapılacağı yazılmamışsa, ihtar beklenen hukuki sonucu doğurmaz.
Mahkeme Seçiminde Üç Ayrım
Aynı sözleşme uyuşmazlığı, tarafların sıfatına göre üç farklı mahkemenin önüne gidebilir. Karşı taraf tüketici sıfatı taşıyorsa TKHK kapsamında tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer; her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bir işlem söz konusuysa asliye ticaret mahkemesi görevlidir; bunların dışındaki genel uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinin alanındadır. Görev kuralları kamu düzenindendir ve sözleşmeyle değiştirilemez. Yanlış mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır; dosya gönderilse bile aylar kaybedilir ve karşı taraf bu süre içinde malvarlığını hareketlendirebilir.
Delil Sözleşmesi ve İspat Yükü
Sözleşme metnine konulan delil kayıtları ile yazışma kanalına ilişkin düzenlemeler, uyuşmazlık çıktığında ispat yükünü doğrudan etkiler. Toplanacak belgeler tipik olarak şunlardır:
- İmzalı sözleşme, ekleri ve sonraki tadil metinleri
- Teslim, kabul ve muayene kayıtları ile irsaliyeler
- Ödemelerin banka dekontlarıyla eşleştirilmiş dökümü
- Ayıp veya gecikme bildirimlerinin gönderim kayıtları
- Zararın hesaplanmasına esas alınacak alternatif tedarik belgeleri
Elektronik yazışmaların ispat gücü, bütünlüğünün korunmuş olmasına bağlıdır; seçilmiş ekran görüntüleri yerine tam yazışma dizisinin sunulması daha güvenilir bir tablo kurar.
Talep Kalemlerini Ayrıştırmak
Aynen ifa, sözleşmeden dönme, ayıptan doğan seçimlik haklar ve tazminat talepleri birbirinden farklı sonuçlar doğurur ve aynı anda tümü istenemez. Dilekçede terditli talep kurulacaksa sıralamanın hukuki mantığı açık olmalıdır. Belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercih de zamanaşımı ve harç bakımından sonuç doğurduğundan baştan düşünülmelidir.
Dava Öncesi Son Kontrol
Sözleşmede tahkim veya yetki kaydı var mı, arabuluculuk dava şartı kapsamına giren bir para alacağı mı isteniyor, karşı tarafın unvanı sicilde değişmiş mi? Bu üç sorunun yanıtlanmaması, esasa hiç girilmeden dosyanın geri dönmesine yol açan en yaygın sebeptir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Sözleşmenin tipi, tarafların sıfatı ve ihlalin biçimi izlenecek yolu değiştirebileceğinden, somut uyuşmazlıkta belgeleriniz üzerinden hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.