Sözleşmeye aykırılık iddiasında en zayıf halka çoğu zaman ihlalin varlığı değil, zararın hesaplanma biçimidir. Talep somut bir hesaba dayanmadığında dava, haklılığından bağımsız olarak eksik sonuç verir. Bu rehber tazminat kalemlerinin nasıl kurulacağına ve dosyanın hangi mahkemeye açılacağına odaklanıyor.
Zararın Anatomisi
Tazminat talebi tek bir rakam değil, birbirinden ayrılabilen kalemlerin toplamıdır:
- Fiili zarar: Malvarlığında meydana gelen somut azalma; yapılan masraflar, ikame temin bedeli, iade edilmeyen ödemeler.
- Yoksun kalınan kâr: Sözleşme gereği gibi ifa edilseydi elde edilecek kazanç. En çok tartışılan ve en çok belgelendirme gerektiren kalemdir.
- Cezai şart: Sözleşmede kararlaştırılmışsa, zararın ispatı gerekmeden istenebilir; ancak aşırı cezai şartın indirilmesi gündeme gelebilir.
- Faiz: Başlangıç tarihi ve türü ayrıca gösterilmelidir; talep edilmeyen faiz kendiliğinden hükmedilmez.
Temerrüt Kurmadan Talep Etmenin Riski
TBK sistematiğinde birçok talep, borçlunun temerrüde düşürülmesine bağlıdır. Süre verilerek yapılan ihtar, hem karşı tarafa son bir imkân tanır hem de dosyanın kronolojisini belgeler. İhtarın içeriği önemlidir: neyin, ne zamana kadar yapılması istendiği ve yapılmazsa hangi hakkın kullanılacağı açıkça yazılmalıdır. Genel ifadelerle kaleme alınmış bir ihtar, sonradan sözleşmeden dönme veya aynen ifa talebini desteklemekte yetersiz kalır.
Seçilen Yol Diğerini Kapatabilir
Aynen ifa, sözleşmeden dönme ve tazminat talepleri her zaman birlikte ileri sürülemez. Dönme tercih edildiğinde talep edilebilecek zarar kalemlerinin kapsamı değişir. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce hangi yolun seçildiğine karar verilmeli, talep sonucu bu seçime göre kurulmalıdır.
Dosya Hangi Kapıdan Girecek
Görevli mahkeme, tarafların sıfatına ve işin niteliğine göre değişir. İki tacir arasındaki ticari iş niteliğindeki uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinin, tüketici işlemi niteliğindekiler TKHK çerçevesinde tüketici mahkemesinin alanına girer; bunların dışında kalanlar için asliye hukuk mahkemesi gündeme gelir. Ayrıca ticari ve tüketici uyuşmazlıklarının önemli bölümünde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Bu aşamayı atlayarak açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir ve harç ile zaman kaybedilir.
Hesabı Belgelendirmek
- Sözleşme, ekleri ve sonradan yapılan değişiklikleri tek bir dosyada toplayın.
- Ödeme akışını banka kayıtlarıyla, teslimatı sevk ve tesellüm belgeleriyle eşleştirin.
- Yoksun kalınan kâr iddiasını geçmiş dönem verisi ve karşılaştırılabilir işlemlerle destekleyin.
- Bilirkişi incelemesi gerekeceğini varsayarak belgeleri kronolojik ve numaralı biçimde sunun.
Sözleşme uyuşmazlıklarında sonucu çoğu zaman metnin kendi hükümleri belirler. Buradaki değerlendirme genel çerçeveyi verir; kendi sözleşmenizin şartlarını bir hukukçuyla birlikte okumanız daha isabetli bir strateji kurmanızı sağlar.