Sözleşmeden doğan bir alacak ya da tazminat talebinde dosyanın kaderini çoğu zaman iddianın gücü değil, ilk başvurunun nereye yapıldığı belirler. Arabuluculuk aşaması yanlış kurgulandığında, esasa hiç girilmeden usulden ret ihtimali doğar. Bu rehber, TBK kapsamındaki sözleşme ihlallerinde arabuluculuk kanalının doğru seçilmesine odaklanır.
Önce Uyuşmazlığın Kimliğini Belirleyin
Aynı sözleşme ihlali, taraflara göre üç ayrı yola gidebilir: iki tacir arasındaysa ticari dava, satıcı ile nihai kullanıcı arasındaysa TKHK kapsamında tüketici uyuşmazlığı, hiçbirine girmiyorsa genel hükümlere tabi adi dava. Sözleşmenin başlığı değil, tarafların sıfatı ve işin niteliği belirleyicidir. Bu tespit yapılmadan arabulucuya başvurmak, sonradan "yetkisiz/ilgisiz merci" tartışması doğurur.
Arabuluculuk Dava Şartı mı, İhtiyari mi?
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır; bu adım atlanarak açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Tüketici mahkemesinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda da dava öncesi arabuluculuk zorunluluğu getirilmiştir; buna karşılık tüketici hakem heyetinin görev alanındaki parasal sınırın altındaki talepler bu zorunluluğun dışındadır. İhtiyari arabuluculukta ise tutanak, dava şartını karşılamaz; yalnızca müzakere kaydı değeri taşır.
Yanlış Kanalın Somut Bedeli
- Zorunlu arabuluculuk yerine doğrudan dava: usulden ret ve yargılama gideri yükü.
- Hakem heyeti kapsamındaki talebin arabuluculuğa taşınması: kaybedilen haftalar ve tekrar başvuru.
- Karşı tarafın unvanının yanlış yazılması: son tutanağın muhatabı ile davalının örtüşmemesi.
- Yalnız bir talep kalemi için arabuluculuk yapılıp davada daha geniş talepte bulunulması: eksik dava şartı riski.
Başvuru Öncesi Kontrol Sırası
- Sözleşme metni, ekleri ve varsa yetki/tahkim kaydı okunur; tahkim kaydı varsa arabuluculuk kurgusu buna göre değişir.
- İhlalin türü belirlenir: hiç ifa etmeme, geç ifa, kötü ifa. Talep kalemi (aynen ifa, dönme, tazminat) buna göre yazılır.
- Temerrüt için ihtar gerekip gerekmediği kontrol edilir; ihtar tarihi faiz başlangıcını etkiler.
- Arabuluculuk başvurusunda taraf sıfatları, adres ve talep tutarı davada kullanılacak hâliyle yazılır.
- Son tutanak, anlaşma sağlanmasa dahi eksiksiz alınır ve dava dilekçesine eklenir.
Anlaşma ve Anlaşamama Hâlinde Yol Ayrımı
Anlaşma tutanağının icra edilebilirlik yönü baştan planlanmalıdır; ödeme takvimi, temerrüt sonucu ve teminat açıkça yazılmazsa tutanak yeni bir uyuşmazlığın kaynağı olur. Anlaşamama hâlinde ise dava dilekçesi, arabuluculuk sürecinde karşı tarafın ileri sürdüğü savunmalara göre yeniden kurgulanmalı; delil listesi bu savunmaları karşılayacak biçimde genişletilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir; sözleşmenin tipi, tarafların sıfatı ve talep tutarı yolun tamamını değiştirebilir. Dosyanızın kendi şartlarına göre değerlendirme yapılması için hukuki destek almanız yerinde olur.