Tazminat talepleri çoğu zaman haklılıkla değil, zamanlamayla kaybedilir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde kurulacak bir usul takviminde iki sütun bulunur: ihbar/ihtar ve zamanaşımı. Bu iki sütunu birbirine karıştıran dosyalar, esasa hiç girilmeden sonuçlanır.
İhbar Zorunluluğu Nereden Doğar?
Her tazminat talebi ihbar şartına bağlı değildir; ancak ayıplı mal ve hizmet, eser sözleşmesi ve sigorta ilişkisi gibi alanlarda ihbar, hakkın korunması için gereklidir. Ayıp gizliyse ihbar süresi ayıbın fark edildiği anda başlar. Burada kritik nokta, ihbarın yapıldığının ispatıdır: telefon görüşmesi değil, tarihi belli bir yazılı bildirim aranır. İhbar ile temerrüt ihtarını ayırmak da gerekir; ilki hakkı korur, ikincisi faizin işlemeye başlamasını sağlar.
Zamanaşımını Doğru Hesaplamak
- Haksız fiilden doğan taleplerde süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işler; ayrıca fiilin gerçekleştiği tarihten başlayan daha uzun bir üst sınır bulunur.
- Sözleşmeye aykırılıkta kural olarak genel zamanaşımı süresi uygulanır; bazı sözleşme tipleri için daha kısa süreler öngörülmüştür.
- Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımı süresi hukuk davasında da dikkate alınabilir.
- Zamanaşımı, dava açılması, icra takibi ve borcun ikrarı gibi hallerde kesilir ve yeniden işlemeye başlar.
Talep Kalemlerini Ayrıştırmak
Maddi zarar, manevi zarar ve yoksun kalınan kâr aynı dilekçede istense de ispat yükleri farklıdır. Maddi zarar belgeyle, manevi zarar olayın niteliği ve etkisiyle temellendirilir. Belirsiz alacak davası mı, kısmi dava mı yoksa tam eda davası mı açılacağı ise faiz başlangıcı ve zamanaşımının kesilme kapsamını doğrudan etkiler. Bu tercih dilekçe yazılırken değil, dosya kurgulanırken yapılmalıdır.
Doğru Kapıyı Bulmak
- İlişki tüketici işlemiyse: parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi.
- İki tacir arasında ticari nitelikteyse: asliye ticaret mahkemesi ve konusu para olan alacaklarda dava şartı arabuluculuk.
- İş ilişkisinden doğuyorsa: iş mahkemesi ve kendi arabuluculuk rejimi.
- Genel nitelikteyse: asliye hukuk mahkemesi.
Arabuluculuk dava şartının atlanması, dosyanın esasa girilmeden reddine yol açar; bu sırada zamanaşımı işlemeye devam edebileceğinden hata iki kat ağırlaşır.
Faiz ve Fer'i Talepler
Faiz başlangıcı, ihtarın tebliğ tarihi ya da dava tarihi olarak farklı belirlenebilir. Dilekçede faiz türü ve başlangıç tarihi açıkça yazılmazsa, mahkeme talebi aşan hüküm kuramaz. Islah imkânı bulunsa da, ıslahın zamanaşımı bakımından sonucu ayrıca değerlendirilmelidir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Sözleşmenin türü ve zararın doğuş biçimi süreleri değiştirebileceğinden, talep mektubunu göndermeden önce bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.