Ayıp uyuşmazlıklarında dosyanın kaderi çoğunlukla ilk on günde belirlenir. TBK'nın satıcının ayıptan sorumluluğuna ilişkin hükümleri, TKHK'nın tüketici lehine öngördüğü seçimlik haklar ve HMK'nın ispat kuralları birlikte işler. Alıcı ayıbı ne zaman öğrendiğini, ne zaman bildirdiğini ve ayıbın satış anında var olduğunu gösteremezse, haklılığı teknik olarak ispatsız kalır.
İhbar: Basit Görünen Ama Belirleyici Adım
Açık ayıplarda teslimden sonra makul sürede, gizli ayıplarda ise ayıp ortaya çıktığında satıcıya bildirim yapılması gerekir. Bildirimi telefonla yapmak, ispat açısından yapılmamış saymakla neredeyse aynı sonucu doğurur. Noter ihtarı, kayıtlı elektronik posta veya en azından yazılı yanıt alınan bir e-posta zinciri tercih edilmelidir. Bildirimde ayıp somut olarak tarif edilmeli, seçimlik hak da açıkça yazılmalıdır.
Zamanaşımı Takvimini Kurmak
Ayıba ilişkin taleplerde kural olarak teslimden itibaren iki yıllık süre işler; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıl olarak öngörülmüştür. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde bu sürelerden yararlanamayacağı kabul edilir. Bu istisnaya dayanılacaksa, gizlemeye ilişkin delilin ihbar aşamasında değil, dava dilekçesinde kurgulanması gerekir.
Doğru Merci Nasıl Belirlenir
- Taraflardan biri tüketici ise, güncel parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar tüketici hakem heyetine aittir; sınırın üstündekiler tüketici mahkemesinde görülür ve dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır.
- Her iki taraf da tacir ve iş ticari işletmeleriyle ilgiliyse uyuşmazlık ticari dava niteliğindedir; buradaki arabuluculuk ve muayene-ihbar rejimi tüketici işlemlerinden farklıdır.
- Hakem heyetine yapılan başvuru mahkemede görülmesi gereken bir uyuşmazlığı çözmez; alınan süre geri gelmez.
- Ayıp iddiası aynı zamanda garanti taahhüdüne dayanıyorsa, taahhüdün tarafı ile satıcının aynı kişi olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Delil Dosyasının İskeleti
- Sözleşme, sipariş kaydı, fatura ve teslim belgesi tek klasörde toplanır.
- Ayıbın görüntüsü, tarih bilgisi görünecek biçimde kayda alınır.
- Servis ve onarım kayıtları, aynı arızanın tekrarını gösterecek şekilde sıralanır.
- Bilirkişi incelemesinden önce ürünün mevcut hâlinin korunması sağlanır; onarım yaptırmak delili değiştirebilir.
- Gerektiğinde dava açılmadan delil tespiti yoluna başvurulması değerlendirilir.
Talebi Ölçülebilir Yazmak
Seçimlik hakların kullanımı belirsiz kaldığında karşı taraf savunmasını kolayca kurar. Bedel indirimi isteniyorsa oran ve dayanağı, onarım isteniyorsa süre, sözleşmeden dönme isteniyorsa iade edilecek kalemler açıkça gösterilmelidir. Ödeme yapılmış olmasına rağmen tutarın belirsiz bırakılması, karar aşamasında talebin kısmen reddine yol açabilir.
Bu açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; ayıbın türü ve sözleşmenin niteliği değiştikçe süreler ve merci de değişir. İhbar metnini göndermeden önce bir hukukçudan görüş almanız, sonradan düzeltilemeyen hataları önler.