Tazminat taleplerinde davanın kaderi çoğu zaman ilk dilekçedeki tek bir tercihe bağlanır: talebin hangi dava türüyle ileri sürüldüğü. Yanlış seçilen dava türü, haklı bir talebin kısmen zamanaşımına uğramasına ya da faizin geç işletilmesine yol açar. Bu seçim, hesaplama yapılmadan önce değil, hesaplamanın belirsizlik derecesi ölçülerek yapılmalıdır.
Zararın Kalemlerini Ayırmadan Hesap Kurulmaz
TBK bakımından tazminat talebi tek bir rakam değil, birbirinden bağımsız kalemlerin toplamıdır. Sözleşmeye aykırılıkta sözleşmenin ifa edilmesi halinde elde edilecek durumun karşılığı ile sözleşmenin hiç kurulmamış olması halindeki durumun karşılığı farklı hesap mantıklarına dayanır. Haksız fiilde ise fiili zarar, kazanç kaybı, tedavi ve bakım giderleri ile manevi tazminat ayrı ayrı gerekçelendirilir. Kalemler ayrıştırılmadan verilen toplu rakam, bilirkişi incelemesinde dağıldığında talebin bir kısmı gerekçesiz kalır.
Dava Türünü Belirleyen Ölçüt
- Zararın miktarı davacıdan beklenemeyecek biçimde belirsizse ve bu belirsizlik karşı tarafın elindeki verilerden kaynaklanıyorsa belirsiz alacak davası gündeme gelir.
- Miktar dava açılırken hesaplanabiliyor ancak davacı yalnızca bir bölümünü talep ediyorsa kısmi dava söz konusudur; bu halde talep edilmeyen kısım için zamanaşımı işlemeye devam eder.
- Belirsiz alacak davası şartları oluşmadığı halde bu türün seçilmesi, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden ret riski doğurur.
- Talebin sonradan yükseltilmesi gereken hallerde ıslah imkanı ve ıslahın bir kez kullanılabileceği kuralı hesaba katılmalıdır.
Faiz ve Zamanaşımı Aynı Tabloda Okunmalı
Faizin başlangıç tarihi talebin niteliğine göre değişir; haksız fiilde zararın doğduğu an, sözleşmesel alacaklarda ise kural olarak temerrüdün gerçekleştiği an esas alınır. İhtarname çekilmiş olması bu tarihi belirlediği için, dosyadaki ihtarın tebliğ tarihi hesap tablosuna işlenmelidir. Haksız fiilden doğan taleplerde zararın ve failin öğrenilmesine bağlı kısa süre ile fiilin üzerinden geçen uzun süre birlikte işler; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımının uygulanabileceği de değerlendirilmelidir.
Görevli Mahkeme Talebin Kaynağına Bakar
Aynı olaydan doğan tazminat talebi, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine göre farklı mahkemelere gider. İlişki tüketici işlemi ise tüketici mahkemesi, iki tacir arasındaki ticari iş ise asliye ticaret mahkemesi, bunların dışındaki hallerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Ticari nitelikteki para alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır ve bu adım atlandığında dosya esasa girilmeden reddedilir. Görev ve dava şartı denetimi, dilekçe yazılmadan önce yapılması gereken ilk iştir.
Son Değerlendirme
Tazminat hesabı teknik bir çalışmadır; hukuki nitelendirme ile aritmetik birbirini doğrulamadığında talep havada kalır. Elinizdeki belgelerin hesap kurmaya elverip elvermediği görülmeden dava türü seçilmemelidir. Zarar kalemlerinizi belgeleyip dava açmadan önce hukuki değerlendirme almanız, sonradan telafisi güç kayıpları önler.